- Th.J. (Diederik) Visser - CDA
- F.B. (Frank) Wilschut - ChristenUnie
- W.J.B.M. (Walter) Rosbenders - GBLV
- E.J. (Lieke) Muller - CDA
- R. (Ron) van Duffelen - CDA
- L. (Lisa) Vogelaar - D66
- S.G.D. (Suzanne) Kok - PvdA
- N.A. (Natalie) van Weers - GroenLinks
- S.D. (Sabrina) van den Heuvel - VVD
- Ph. (Philip) van Veller - wethouder
- A.J.W. (Astrid) van Eekelen - wethouder
- B.B.M. (Bianca) Bremer - wethouder
- M.W. (Marcel) Belt - wethouder
- J. (Jeffrey) Keus - wethouder
- M.W. (Martijn) Vroom - burgemeester
Raadsvoorstel vaststellen Programmabegroting 2026-2029
Gaan we over tot het volgende agendapunt. Dat is 5.1 en 5.3. Het raadsvoorstel vaststellen: programmabegroting 2026-2029 en het raadsvoorstel vaststellen tarievenvoorstel 2026. De context in deze is dat het college aan de raad verzoekt de programmabegroting 2026-2029 vast te stellen. Daarmee autoriseert de raad de totale lasten en baten per programma, inclusief de financiële positie. Het college heeft de begroting met de Duisenbergmethode overzichtelijker en transparanter gemaakt, zodat je beter kunt zien wat het college wil bereiken, wat het daarvoor gaat doen aan activiteiten en projecten, wat dat kost en welke middelen daarvoor worden ingezet. Daarnaast is duidelijk aangegeven welk resultaat dit college verwacht en hoe we dit meten. De meest relevante zorgen en ook risico's zijn in de paragraaf weerstandsvermogen beschreven en waar mogelijk becijferd. Het college verzoekt ook de raad het tarievenvoorstel 2026 vast te stellen. Het tarievenvoorstel voor de jaren 2026 voor de diverse heffingen sluit aan bij de paragrafen lokale heffingen in de begroting 2026. De uitgangspunten zijn de kadernota 2026, de indexatie volgens het Centraal Planbureau en maximaal 100% kostendekkendheid van de meeste tarieven. Na de bespreking zal ik aan de fracties vragen of ze voornemens zijn om moties in te dienen en eventueel amendementen. En ik wijs u alvast op dat ik dan ook zou willen weten wat de strekking daarvan zal zijn, zodat er even en wat dan de mogelijkheden zijn van de eventuele moties en amendementen. En je kunt uiteraard ook de inbreng van de inspreker betrekken bij het debat. En dan begin ik even over mijn linkerzijde. Wie wil er meedoen aan dit debat? Ik zie dat de VVD haar vinger niet opsteekt. Ik vraag het even voor de zekerheid. D66, GroenLinks en de PvdA uiteindelijk dan.
Dat is 5.1 en 5.3. Het raadsvoorstel vaststellen: programmabegroting 2026-2029 en het raadsvoorstel vaststellen tarievenvoorstel 2026. De context in deze is dat het college aan de raad verzoekt de programmabegroting 2026-2029 vast te stellen. Daarmee autoriseert de raad de totale lasten en baten per programma, inclusief de financiële positie. Het college heeft de begroting met de Duisenbergmethode overzichtelijker en transparanter gemaakt, zodat je beter kunt zien wat het college wil bereiken, wat het daarvoor gaat doen aan activiteiten en projecten, wat dat kost en welke middelen daarvoor worden ingezet. Daarnaast is duidelijk aangegeven welk resultaat dit college verwacht en hoe we dit meten. De meest relevante zorgen en ook risico's zijn in de paragraaf weerstandsvermogen beschreven en waar mogelijk becijferd. Het college verzoekt ook de raad het tarievenvoorstel 2026 vast te stellen. Het tarievenvoorstel voor de jaren 2026 voor de diverse heffingen sluit aan bij de paragrafen lokale heffingen in de begroting 2026. De uitgangspunten zijn de kadernota 2026, de indexatie voor ons centraal economisch plan en maximaal 100% kostendekkendheid van de meeste tarieven. Na de bespreking zal ik aan de fracties vragen of ze voornemens zijn om moties in te dienen en eventueel amendementen. En ik wijs u alvast op dat ik dan ook zou willen weten wat de strekking daarvan zal zijn, zodat er even en wat dan de mogelijkheden even van de eventuele moties en amendementen. En je kunt uiteraard ook de inbreng van de inspreker betrekken bij het debat. En dan begin ik even over mijn linkerzijde. Wie wil er meedoen aan dit debat? Ik zie dat de VVD haar vinger niet opsteekt. Ik vraag het even voor de zekerheid. D66, GroenLinks en de PvdA uiteindelijk dan.
Voorzitter, dank. Voorzitter, de programmabegroting begint in een samenvatting met een heel hoog "kijk hoe goed wij zijn"-gehalte. Dat we sturen, ingewikkeld is, aanpassing vraagt en reflectie op zowel wat er niet is gelukt, zouden wij het college juist wel gunnen. Alleen dat borstgeklop voelt niet volledig en ook niet eerlijk. Kijk bijvoorbeeld alleen al naar de Duisenberg-methode, geen één keer de reflectie dat dat onder andere door de raad is opgestart. Wij overwegen dus dan ook een amendement op dit thema om de broodnodige bestuurlijke reflectie toe te voegen. Voorzitter, dan normaal, het college wil nieuwe samenwerkingsafspraken met de MAL maken en vraagt daarvoor voorschotgeld. Voor de ChristenUnie onbegrijpelijk dat een dergelijk besluit met zo weinig toelichting in de begroting en de tweede termijn verstopt zit. Waarom heeft het college voor deze vorm gekozen? En waarom zit in een toelichting niet het goede nieuws dat er drie moties die de raad unaniem heeft aangenomen zijn ingelost? Denk onder andere aan bewaakte fietstalling. Volgens mij een gemiste kans. We overwegen om het geld voor de samenwerkingsafspraken uit de begroting te halen en natuurhab en pas toe te kennen als er nieuws is over de moties en een agenda die we dan kunnen vaststellen in de raad. Als je toch afspraken maakt, dan moet je het ook goed doen. Voorzitter, dan het nieuws van de afgelopen periode dat onze gemeente het wederom niet lukt om genoeg statushouders van een woning te voorzien. We hebben zelfs nu een officiële tik op de vingers gekregen. Wat zijn de plannen van het college om op korte termijn er een been bij te trekken? PS, we hebben een reserve voor opvang van vluchtelingen die we wat ons betreft ook best breder kunnen inzetten voor de beste opvang, namelijk gewoon veel goede woningen.
Eén moment, meneer Wilders. Goed, is er een vraag van de heer Rosbenders? Ja, het gaat over het huisvesten van de statushouders. Wat voor oplossingen heeft de ChristenUnie? Want ik denk dat we allemaal het belang ervan inzien, dat we allemaal de noodzaak ervan inzien, dat we ook te maken hebben met de ruimte die we tot onze beschikking hebben. Dus het is denk ik heel makkelijk om te kijken richting het college van: joh, zou je niet wat harder lopen of zou je niet wat meer doen? Maar ik denk dat we allemaal dondersgoed weten dat dat gebeurt. Ik denk dat hij nu gaat vragen, wanneer komt de vraag? Maar...
Heeft de ChristenUnie daarover? Meneer Wilschut: Ja, voorzitter. Volgens mij zijn we deze raadsperiode begonnen met een zelfde soort debat als het gaat om. We vinden het belangrijk dat de opvang van asielzoekers goed geregeld wordt en we zien dat we de afgelopen 4 jaar daar eigenlijk nog geen steek verder mee gekomen zijn. Dat is wat ons steekt. Namelijk dat we steeds zeggen: we gaan er iets aan doen, maar dat we steeds opnieuw bij de provincie op het matje moeten komen omdat we nog niets doen. En nou, we hebben nu officieel blijkbaar een echte tik op de vingers gekregen en ik zou denken dat zorgt misschien wel voor een...
We moeten het misschien wel een keer gaan regelen, voorzitter. Voorzitter.
Rosbenders, en dan kom ik daarna bij u. Ja, volgens mij zijn we druk bezig met de doorstroomlocatie op de Van Rijzellaan. Ik ben ervan overtuigd dat de actie die op dat dossier genomen wordt voor de Van Ruysdaellaan niet afhankelijk is van wel of niet een tik van de provincie op dit onderwerp. En eerlijk gezegd ben ik ook heel benieuwd als de provincie een tik gaat geven wat ze dan gaan doen. Gaan ze dan containers op het Kennedyplein zetten of zo? Ik heb geen idee. We hebben met zijn allen gekeken naar de ruimtes die er zijn, dus vandaar ook de vraag als we als Raad...
Mevrouw Muller: Ja, voorzitter, dank u wel. Ik heb even heel snel meegetypt, dus vergeef me, geef een seintje als ik u verkeerd citeer. Maar u zei dat we geen steek zijn opgeschoten wat betreft de asielzoekers. Dan ben ik wel benieuwd hoe de ChristenUnie aankijkt tegen Stationsplein, over de inzet op Verhuisdelaan, en dan ook wel benieuwd waarom de ChristenUnie zelf niet eerder met een...
Nou, volgens mij hebben we de afgelopen periode menigmaal debat hierover aangevraagd, juist omdat wij het een heel belangrijk punt vinden. Dus dat is niet volgens mij een goede manier om de feiten op een rij te zetten. We hebben dit volgens mij echt bijna bij elk begrotingsdebat wel aangekaart dat we hier ons zorgen over maken. We hebben er speciale debatten over gehad. Ik zie heus dat het college echt dingen doet, maar zeker deze tips, zeg maar, die we nu van de provincie hebben gehad, zorgen er wel voor dat wij opnieuw dit punt weer willen maken. Namelijk, hoe kunnen we nou ervoor zorgen dat we echt daar een beetje bij trekken? Want is dat nodig om, als we dat in alle gemeentes doen, dat we dit probleem...
En gaat u verder? En daarom bedoel ik niet onze organisatie, maar gewoon in Nederland, voorzitter. In 2026 wordt gewerkt aan een nieuw regionaal werkcentrum. Hier kan iedereen, werkgevers en werkzoekenden, terecht voor hulp naar werk en elke arbeidsmarktregio maakt een eigen regionaal plan. De ChristenUnie vraagt de wethouder om de motie die eerder is aangenomen, begeleid asielzoekers en statushouders naar werk, volgens mij van D66, mee te nemen in de regionale plannen die gemaakt zullen worden. Deze doelgroep heeft echt een aantal uitdagingen zoals cultuurverschillen, taalachterstand en een combinatie met de verplichte inburgering. Maar dat betekent nog niet dat ze geen potentie hebben om te werken. Voorzitter, in 2025 is de inzet van participatieconsulenten geëvalueerd. Er zijn vele onderzoeken gedaan over wat helpt bij reïntegratie en daar komt eigenlijk naar voren dat aandacht helpt, gezien worden, en de ChristenUnie pleit dan ook voor structurele inbedding van die consulenten. Voorzitter, voor de WMO zien we structureel dat er fors meer nodig is. De oorzaken zoals geschetst zijn begrijpelijk en daarom ook wel verwonderlijk dat we die blijkbaar niet aan zagen komen. Tegelijkertijd is het daarmee bijzonder dat dit college met geen woord rept over de toekomstige mogelijkheden van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage en ook de hardheidsclausule waar we al vaak over hebben gehad, zien we niet terug. En is die drieslag misschien juist nu uit balans? Voorzitter, tot slot. Bij de verwerking van de motie en amendementen die zijn aangenomen bij de bespreking van de kadernota wordt gesproken onder het kopje schuldhulpverlening voor ondernemers en daar staat het amendement. Wat is aangenomen, ging over de of het amendement wat juist is aangenomen, ging over schuldhulpverlening in de breedte. Dus onze vraag is even om te checken, is dat nou...
Dank u wel, meneer Rosbenders. Ja, dank u wel, voorzitter. De begroting van 2026 ligt voor ons en 2026 is een jaar waar we hier al heel lang over spreken. Het ravijnjaar staat voor de deur. Het college heeft er bewust voor gekozen in de begroting duidelijk het ravijn zichtbaar te maken en dat heeft ook de provincie gesignaleerd. In de Commissie RNA is hier ook over gesproken. Kan de wethouder duiden hoe hij tegen de zorgen van de provincie aankijkt? En ik wil wel aangeven dat wij als GBLV steunen hoe de wethouder of het college dit onderwerp heeft opgenomen in de begroting. Het is goed dat dat ravijnjaar zichtbaar is. Dan kan het ook maar duidelijk zijn wat de oorzaak daarvan is en we staan er ook nog steeds financieel goed voor als we kijken naar de reserve. Zeker ook als we de Breedijknorm voor ogen houden. Een norm die we hier als raad ooit hebben vastgesteld over de hoeveelheid. Het is het reserve die we moeten hebben ten opzichte van het totale begrotingsbedrag vinden wij dat het prima is hoe nu is weergegeven dat we het ravijn in stappen. Tenslotte, vorig jaar hebben we ook gesproken over het vuurwerkverbod, over een mogelijk vuurwerkverbod en handhaving op vuurwerk. Vanaf de jaarwisseling 2026-2027 is er een landelijk vuurwerkverbod. Hoe kijkt de burgemeester daar tegenaan? En we zouden ook graag willen kijken of het mogelijk is om dan wat anders te gaan organiseren, al dan niet op wijkniveau of op kernniveau. Maar er zal ook een alternatief geboden moeten worden in onze ogen en we zijn benieuwd hoe de wethouder daar of de burgemeester daarnaar kijkt en of daar eventueel ook middelen voor vrijgemaakt zouden moeten worden, al dan niet in een pilot en daar zouden we dan eventueel ook...
Zou gaan, dus ik was nog niet helemaal voorbereid. Dank u wel. Ik keek in de poppetjes van de ogen van de VVD en ik zag niet echt veel enthousiasme om toch wat te zeggen, dus ik dacht, tenzij ze erom...
Dank u wel, voorzitter. Collega Wilschut gaf het al aan dat de programmabegroting 2026 overzichtelijker en transparanter is geworden. Het CDA is blij met deze ontwikkeling en wij willen hiervoor nog wel graag ook onze dank uitspreken aan mevrouw Vogelaar, want op haar initiatief zijn we tot invoering van de Duisenberg-methode gekomen. We vinden dat dat ook best benoemd mag worden. En hoewel de begroting overzichtelijker en transparanter is, kan het CDA nog steeds niet zeggen dat nou alle resultaten even SMART geformuleerd zijn. Soms zijn resultaten concreet en meetbaar. Soms is de vraag, hoe meten we het resultaat? Ik besef overigens daarbij dat de begroting in ontwikkeling is en dat we op dit punt vast nog stappen zullen zetten. Voorzitter, voor dit moment heeft het CDA op de begroting nog een aantal vragen die ik voor wil leggen en dan begin ik met verkeersveiligheid. Terecht constateert het college dat ze daar stevig op inzet. Maar het is ook een punt waar, als we het nu hebben over die streefwaarde, het niet helder is wat nou de streefwaarde is. Want wat zegt het als het aantal inwoners dat aangeeft vaak of soms met onveilige verkeerssituaties te maken te hebben afneemt, zonder dat je daar een absoluut of relatief aantal aan verbindt? Kortom, kan deze streefwaarde meer SMART worden geformuleerd? En verder vragen we ons nog af, en daar vinden we het niet terug in de begroting, de verkeersveiligheid in winkelcentra. We horen daar nog wel eens klachten over van mensen die of vetbikers of anderszins van de fiets worden gereden. Hoe zetten we daarop in? Voorzitter, dan de Mall. Bij de Mall willen we op piekmomenten de verkeerssituatie, de verkeersdrukte beheersbaar houden. Onze vraag aan de wethouder is: wat zijn piekmomenten? Ook daar kun je volgens mij namelijk heel lang over discussiëren. Het CDA heeft voorts moeite met het beschikbaar stellen van gelden voor de samenwerkingsagenda met de Mall. We zouden in opvolging van vorig jaar november aangenomen moties graag eerst vernemen wat de Mall zelf investeert in het beheersbaar houden van de verkeersdrukte voordat de gemeente daar geld in steekt. En er zijn dan ook voornemens om samen met de ChristenUnie te kijken naar een amendement op dit punt. Graag verneem ik wel een reactie van de wethouder. Voorzitter, dan sport. Want we hebben de streefwaarden om sport te stimuleren en inwoners meer te laten bewegen en die streefwaarden zijn ook duidelijk en concreet geformuleerd. Wat we evenwel niet terugvinden is de basis voor iedere sportvereniging, namelijk vrijwilligers. NRC schreef gisteren nog een artikel over dat het steeds moeilijker wordt om vrijwilligers in de sport te vinden en zonder vrijwilligers geen sportbeoefening. Voorzitter, de vraag is daarom aan de wethouder: hoe zorgen wij ervoor dat de basis op orde is om de streefwaarde te realiseren? Voor het bestedingsprogramma voor Nooitgedacht zijn eveneens streefwaarden opgenomen en dat is winst, want die waren er nog niet en het CDA is er blij mee. Tegelijkertijd vragen we ons wel af hoe we de streefwaarden gaan meten, want met welk aantal kinderen willen we kinderen in een huishouden tot 110% van het sociale minimum doen afnemen? Of van hoeveel inwoners willen we dat de bijstandsuitkering daalt? Dan een ander belangrijk punt in de begroting: afval. Daar staan heldere doelstellingen benoemd, complimenten daarvoor. Tegelijkertijd, en dan loop ik toch alvast even vooruit, leert de tweede Tuurap ons dat het realiseren van de doelstellingen niet lukt. Het aantal lachgascilinders in restafval neemt toe in plaats van af. Het CDA heeft ook voorstellen gedaan om het afvalvraagstuk aan te pakken met betalen voor halen en een verkenning van het restafvaltarief. Hoe staat het met de uitvoering van de motie en wanneer kan de Raad daarover de voorstellen verwachten? Het CDA is content met de mogelijkheid om bij ondergrondse containers over te gaan op nascheiding. Vraag is wel, hoe gaan we nu succesvol handhaven op bijplaatsingen of afvaldump? Kan cameratoezicht op hotspots daar nog steeds een methode bij zijn? Voorzitter, wat we missen is verbetering van de luchtkwaliteit. Daarover staat niets in de begroting en het CDA heeft al eerder gevraagd om de gebieden met de meeste luchtvervuiling in onze gemeente in kaart te brengen. Is het college bereid deze kaart alsnog te maken? En wat is de ambitie van het college op luchtkwaliteit? Tot slot, voorzitter, gisteren spraken we over het bomenbeleidsplan waarin de 3-30-300 regel een uitgangspunt is. Het CDA sprak eerder al de wens uit deze regel op te nemen in een intentieovereenkomst met ontwikkelaars en de vraag aan de wethouder is of ze daar ook...
Voorzitter, dank u wel. Fijn dat we hier vanavond, zij het in niet hele grote getale, voor de tweede keer de begroting bespreken in commissieverband. Vorig jaar moest het allemaal nog wat last minute worden ingepland, maar nu staat deze bespreking stevig in de reguliere planning. Dat is goed, want dit gesprek over de toekomst van onze gemeente verdient alle aandacht. Ik hoop dat we hiermee een nieuwe traditie hebben ingezet. Voordat ik begin met de inhoud, wil ik beginnen met complimenten. Want deze begroting zit in een nieuw jasje. Vorig jaar was er al een proef met programma veiligheid en nu is de hele begroting vernieuwd en dat is mooi. Natuurlijk zitten er ook nog kinderziektes in, zoals collega van Duffelen al aangaf, maar de leesbaarheid en de hanteerbaarheid zijn echt drastisch omhoog gegaan. En dat is niet vanzelf gebeurd. Daar zit veel tijd en werk in en het is het eindresultaat van een samenspel tussen de Raad, de raadsrapporteurs, het college en zeker ook de ambtenaren, allemaal ondersteund door de griffie. Daarom complimenten en heel veel dank aan alle mensen die hier op wat voor manier dan ook hebben bijgedragen. Voorzitter, dan begin ik met het algemeen financieel beeld van de gemeente. Leidschendam-Voorburg is een prachtige gemeente om te wonen, te werken en te leven. En dat geldt ook voor onze financiën. Menig andere gemeente zou jaloers zijn op een huishoudboekje als het onze. We hebben gezonde reserves en daardoor ruimte om te investeren in de toekomst. Tegelijkertijd blijven we sterk afhankelijk van het rijk. En dat rijk blijkt helaas een onbetrouwbare partner. Door die afhankelijkheid zijn onze marges dun en de balans is af en toe precair. Daardoor moeten we strak aan de wind varen, zoals dat heet. De begroting voor 2026 is niet sluitend vanwege het zogenoemde ravijnjaar. We begrijpen de bewuste keuze van het college om dat zichtbaar te maken en we vragen onze wethouder financiën ook om, ook na de aankomende Tweede Kamerverkiezing, de wegen naar het landelijke te blijven bewandelen om de financiële situatie van gemeenten over het voetlicht te brengen. En ondanks de dip in het begrotingssaldo voor 2026 is de begroting voor de jaren daarna sluitend en dat is een prestatie. Dan, voorzitter, een stukje over de mobiliteitsambities uit de begroting. D66 onderschrijft volledig de ambitie om bewoners en bezoekers vaker te laten kiezen voor duurzame en gezonde vervoerswijzen. Maar eerlijk is eerlijk, volgens ons mag de uitvoering nog sneller en ambitieuzer. We waarderen de inzet op verkeersveiligheid, maar waarom beperken we de 30 kilometerzones tot een paar straten? Laten we doorpakken en alle woonwijken veilig en leefbaar inrichten, niet in 2030, maar nu. Beperk de 50 km per uur zones tot een klein aantal hoofdwegen. Ook bij de fietsambities geldt: goed dat er gewerkt wordt aan de verlengde Velostrada, maar dat duurt nog jaren voordat die volledig gerealiseerd is. Het college geeft aan een inhaalslag te willen maken met het asfalteren van fietspaden, maar had bij de begroting 2025 precies dezelfde ambitie. Wij vragen aan het college: hoe staat het er nu mee voor en maak daar nou echt werk van? En wat betreft parkeren? Vergunningen rond de mall zijn begrijpelijk, maar de toekomst vraagt om deelvervoer, goede fietsenstallingen en sterk OV. Laten we daar structureel in investeren, in geld en in aandacht. Dan onderwijs en kinderopvang, ofwel een sterke start voor elk kind. We zijn blij met de nadruk op een doorgaande lijn tussen kinderopvang en het primair onderwijs. Kinderen verdienen een soepele start op school en daarmee leggen we een stevige basis voor hun verdere ontwikkeling. Ook het doorontwikkelen van passende kinderopvang sluit naadloos aan bij onze ambities en we waarderen dat deze onderwerpen, waarbij we bij de kadernota ook moties op hebben ingediend, dan ook zichtbaar in de begroting zijn opgenomen. Toch zien we ook ruimte voor verbetering. Het bereik van de voor- en vroegschoolse educatie is nu 57%. Dat is te laag. Het doel op dit gebied is volgens de begroting het werken aan het vergroten van het bereik, maar dat wordt niet concreet gemaakt. Maar kinderen met een VE-indicatie hebben die niet voor niets. Al die kinderen met die indicatie hebben recht op de ondersteuning die erbij hoort. We vragen het college dan ook om deze ambitie steviger neer te zetten en daarmee zoveel mogelijk kinderen een kansrijke start te geven. Ook op het gebied van schoolverzuim moeten we meer aan de voorkant acteren. Er is op dit moment nog geen of zeer beperkt preventief contact met scholen, ouders en leerlingen op het moment dat er nog geen officiële verzuimmelding bij leerplicht is. Het relatieve verzuim van onze leerlingen is een stuk hoger dan het landelijk gemiddelde. Terwijl juist bij verzuim geldt: hoe eerder je erbij bent, hoe groter de kans dat een leerling erbij blijft. Het is goed dat het college hier aandacht aan besteedt in de begroting, maar wat D66 betreft, mag het meer zijn. Daarom de vraag aan de wethouder: wat gaan we doen om dat relatieve verzuim omlaag te brengen? Tot slot, voorzitter, het afvalbeleid. We zien in de begroting veel nadruk op boetes en dwangsommen bij bijplaatsingen, maar weinig op het stimuleren van goed gedrag. D66 gelooft dat inwoners willen bijdragen aan een schone en duurzame leefomgeving, mits we het ze makkelijk maken. Laten we dus niet alleen handhaven, maar ook faciliteren en motiveren. De pilot voor vrijwillige GFT-scheiding bij flats is een hele mooie eerste stap, maar kan daar niet ook een bak voor papierinzameling aan toe worden gevoegd? Een gemiddelde appartementsbewoner, waaronder ik zelf, heeft immers meer papierafval dan die halve kiwi die je af en toe weggooit. En in plaats van vooral straffen, laten we inwoners helpen om minder afval te produceren en meer te hergebruiken. Dat past bij een moderne groene gemeente. Voorzitter, tot slot, deze begroting is degelijk, zorgvuldig en toekomstgericht, maar ze mist soms dat tandje erbij, die versnelling die nodig is om echt vooruit te komen. Laten we vandaag uitspreken dat we die stap willen zetten. Want, voorzitter.
Dank u wel en voor de volledigheid. Alle fracties waren in ieder geval aanwezig vandaag. Het is misschien.
Ja, voorzitter, dank. Ja, hij staat aan. Ja, ik sluit me aan bij de complimenten van de voorgaande. Het is een overzichtelijk geheel. Goed dat het ravijnjaar benoemd wordt. Daar gaan we in dat woord grote uitdaging, maar wij zien inderdaad nog wel aansluitend op de voorgaande sprekers ook nog wel een aantal zaken. We weten dat er vorig jaar extra handhavers beschikbaar zijn gekomen en we zijn dan ook het eens met het CDA en de VVD die het over de fietsen in het winkelcentrum hebben. We zijn benieuwd hoe het staat met de handhaving daarop. Daar kunnen we niks over terugvinden. Ik hoorde.
De bijdrage van de VVD heb ik gemist. Dan hebt u, denk ik, ook de vraag, want van de VVD.
En ik niet. Dat zijn uw woorden, collega. Over opletten wat anderen zeggen gesproken, ik hoorde het CDA zojuist ook de piekmomenten vragen over de piekmomenten rondom de Mol benoemen. Ook wij zijn daar benieuwd naar. Wij hebben daar vragen over ingediend. Die zijn nog heel vers, maar wij kijken uit naar de antwoorden daarover volgende week en aansluitend daarop zijn we ook heel benieuwd met welke maatregelen de wethouder verder gaat komen omdat die aanpassingen nog op de 14 stil liggen en wij zien vrij weinig concrete zaken terugkomen als het gaat om het handhaven van het parkeerbeleid waar de heer Onabiddinkwinvering die zojuist insprak ook al aan appelleerde van goh, leuk dat er een parkeervergunning is, maar hoe zit het met de handhaving daarop? Daar kan ik me herinneren dat ik daar ook wel regelmatig naar vraag en dat zien we helaas weer niet terug.
Daar laat ik het voorlopig even bij, voorzitter. Dank u wel en de naam was...
Dank u wel, voorzitter. Als Partij van de Arbeid is onze maatstaf nu en ook de afgelopen 3,5 jaar altijd geweest: wordt onze gemeente met de keuzes die we maken in onze begroting socialer, voelen meer mensen zich er thuis en verkleinen we oneerlijke achterstanden en kansen tussen verschillende inwoners in onze gemeente? Dit was ook de drijfveer voor onze motie bij de afgelopen kadernota, die nog is ingediend door mijn voorganger, fractievoorzitter Jochem Streefkerk, de motie Impuls Sociaal Beleid. Als ik me goed herinner, is deze motie raadsbreed aangenomen, maar de beantwoording vinden we eerlijk gezegd nogal teleurstellend. We vroegen niet om een beoordeling van alle punten voorgesteld in de motie. We vroegen om de kosten erbij. Die beoordeling kunnen we vervolgens als raad met elkaar wel zelf maken. Dus ik wil eigenlijk bij deze verzoeken aan het college om die motie de beantwoording opnieuw te doen, met dan bedragen erbij, want anders kunnen we hem niet goed bespreken in de echte begrotingsraad over 3 weken. Verder zien we in de komende begroting een hele sterke stijging in riool- en afvalstoffenheffing. Daar hebben we zorgen bij als Partij van de Arbeid. Hij stijgt bovendien sterker dan de OZB en dat voelt eigenlijk niet rechtvaardig, want die stijgingen in de eerste categorie slaan neer bij alle inkomens, ook bij de allerlaagste, en we vragen de wethouder daarom wat we zouden kunnen doen om dit voor inwoners te verlichten. Ten tweede, die bezuiniging op de jeugdhulp. We hebben er heel uitgebreid over gepraat in verschillende commissies, maar nu we hem hier zo hard en zo snel eigenlijk in de begroting zien staan, willen we toch opnieuw vragen: wat zijn nou de alternatieven die we gaan bieden als we aan die kant van de jeugdhulp een bezuiniging gaan verwachten? Wat bieden we dan als alternatief in het voorliggend veld, die collectieve voorzieningen waar we het vaak met elkaar over hebben gehad? Die blijven voor ons best wel onduidelijk en daar willen we toch echt graag meer over weten. En als laatste, de nieuwe subsidieverstrekking wordt ingevoerd. We hebben natuurlijk uitgebreid ook met elkaar van gedachten gewisseld en we wilden de wethouder vragen iets te vertellen over hoe de voorbereidingen van die implementatie verlopen en of we grootschalige dingen kunnen verwachten voor volgend jaar in dit aanbod, want daar hebben wij natuurlijk vaak op het belang van de continuïteit en zo aandacht voor gevraagd. Dus we vragen ons af hoe het daarmee staat. Tot zover, voorzitter. En als laatste wilde ik ook graag afsluiten met complimenten voor collega Lisa Vogelaar, inderdaad vanwege de onvermoeibare manier waarop zij zich de afgelopen tijd heeft ingezet voor een onderwerp waar niet veel van ons zich tot zo diep aan durven wagen.
GroenLinks. Dank u wel, voorzitter. Deze avond is bedoeld, zeg maar, om extra aanvulling op politieke vragen die je hebt aan de wethouders te kunnen stellen. Het mooie van deze begroting is dat hij zo duidelijk is dat ik eigenlijk maar één vraag heb en de vraag gaat eigenlijk over de bedrijven in deze begroting heel erg op onze bonus. En dat is goed, want de gemeente zijn we allemaal, dus als onze bewoners mee willen doen, als we in vrijwilligerswerk en in andere zaken, dan zullen we ze daar de kans toe moeten geven. Maar we hebben ze ook keihard nodig. We zetten zeg maar in op de burgerparticipatie, op de verenigingen, op de zoveel vrijwilligers die zich inzetten in deze. Maar wat geven ze daarvoor terug? Over het algemeen een high tea en dat is het een beetje. Kort gezegd, het belang van vrijwilligers, en dat zei mijn collega van het CDA ook al, want we hebben er tekort aan, is dat we ze waarderen. En waardering is niet alleen, zeg maar, in geld of in cadeautjes, maar waarderen is ook in opleiding. Ik zie nergens, alleen om een heel klein stukje sport, dat de verenigingen gevraagd wordt om vrijwilligers op te leiden, maar ik zie nergens iets wat de gemeente daaraan doet.
Buurtvoorzitter, jawel meneer Hospen. Verenigingen kunnen via de MVV subsidie heel nadrukkelijk ook projecten naar voren schuiven waar opleiding voor vrijwilligers in zit.
Dat is zeker, maar in deze begroting vragen we specifiek, zeg maar, om verenigingen extra dingen te laten doen. We vragen ze om mee te kijken, zeg maar, in de jeugdzorg om daar te kijken om dat dingen te voorkomen. We vragen ze echt extra dingen om op eenzaamheid te doen. Dus als je meer vraagt van je vrijwilligers, moet je ze ook meer bieden en we zien nu dat we vrijwilligers tekort krijgen en dat er ook een grote vergrijzing is in de vrijwilligers. Dus om nieuwe te krijgen zullen we daar extra moeten werken. Zeg maar onze buurtpreventie. Ik geloof dat we hier al twee raadsperiodes zeggen dat we daar sterk op inzetten, maar nog steeds hebben niet alle wijkverenigingen in alle wijken een buurtpreventieteam en de buurtpreventieteams die er zijn hebben nog steeds collega's tekort. Dus ik wil graag vragen, wat doen we om meer vrijwilligers te krijgen? Wat doen we om ze te houden en wat doen we om ze echt op te leiden en te waarderen?
VVD. Ja, dank u wel, voorzitter. Ik sluit me bij collega Van Wiers aan. Dit is een duidelijke en goede begroting, dus ook wij hebben net zoals u geen vragen. Het gaat goed. Nog één kleine opmerking nu ik hier toch ben. We werden voordat de vergadering begon verrast met het persbericht over de invoering van de bestuurlijke boete op afvaldump. Twee elementen die wij als VVD afgelopen jaren echt waar om gevraagd hebben: het invoeren van de bestuurlijke boete als wel harder op de afvaldump te gaan zitten. Dus complimenten ook daarvoor.
Dank u wel, dit waren de bijdragen in eerste termijn. Ik kijk even naar een schorsing van, sorry, 20.
Dames en heren, alle gekheid op een stokje. We gaan beginnen met de eerste bijdrage namens het college. Ik wilde graag wethouder...
Het woord geven, wethouder. Dank u wel, voorzitter, en dank u wel alle commissieleden voor uw behartenswaardige inbreng. Aan mij, traditioneel als wethouder financiën, de eer om het spits af te bijten. En de eerste vraag die mij werd gesteld is dan ook een reflectie op de begroting. Dat is een gevaarlijke vraag om aan mij te vragen, want ik zou hier uren een reflectie kunnen geven op de begroting. Het grootste gedeelte van de reflectie is al te vinden in de begroting zelf. Ik begrijp natuurlijk wel dat die reflectie eigenlijk doelt op de vorm van de begroting. En ja, hij is een behoorlijk stuk opgeknapt. Als je kijkt naar de begroting die we helemaal in het begin van deze periode opleverden en nu, is die hele Duisenberg-systematiek doorgevoerd. Dat was een initiatief van mevrouw Vogelaar en die hele Duisenberg-methode was ook toen het initiatief en beide hadden als doelstelling om wat meer te sturen via zo'n begroting op wat we nou echt doen als gemeente en wat we nou echt nastreven en of inderdaad die doelen dan ook financieel worden ondersteund. En ik vind het ook heel verheugelijk dat we ook het woord streefwaarde zo vaak hebben gehoord al in deze commissievergadering, want uiteindelijk gaat het natuurlijk om wat streven we nou na als gemeente en wat voor middelen hebben we daarvoor over? En dat is de essentie van het begroten en de essentie van de bespreking van de begroting. Dus wat dat betreft vind ik het een hele mooie stap geweest en gaan we natuurlijk ook door met het vervolmaken van dit systeem. Uiteindelijk dient het systeem natuurlijk om beter te begroten en het gesprek erover te voeren, dus ik kijk uit naar de begrotingsbespreking over een paar weken. Onderdeel van die Duisenberg-methoden waren ook de koppels die dan de begroting zouden doorakkeren op onderwerpen. Dat is er nu niet meer van gekomen, maar ik hoop dat de raad als geheel natuurlijk wel een goed gesprek daarover gaat voeren. Wij zien daarnaar uit. Dus dat voor wat betreft de vorm en dan de inhoud van de begroting. Ja, we hebben inderdaad voor 2026 wel heel lang voor gewaarschuwd, hebben we dat ravijnjaar nu is dat iets gedempt, maar het is nog altijd zo dat we iets van 10 tot 12 miljoen eigenlijk hadden moeten dekken om helemaal op nul uit te komen structureel. Dat hebben we niet gedaan. Dat heeft u ook gezien. We hebben dat niet gedaan omdat we dat ook niet hoefden, eerlijk gezegd, want een begroting moet meerjarig sluitend zijn. Als u kijkt naar de hele reeks, zijn we in de loop van de jaren wel sluitend. Dus we groeien toe naar een moment dat we inderdaad sluitend zijn als we geen gekke dingen doen. Dus het hoeft ook niet dat we dit jaar het komende jaar sluitend zijn en we willen het ook niet, omdat we dan heel sterk gaan bezuinigen om die nul meteen te halen, terwijl het niet hoeft. En daarmee wel allerlei voorzieningen en allerlei heel vervelende dingen moeten doorvoeren die gewoon heel schadelijk zijn en lastiger op te bouwen dan in één keer af te breken. Dus daarom hebben wij gekozen voor deze vorm. We hebben wel degelijk natuurlijk wat keuzes gemaakt, want anders was het 10 tot 12 miljoen in de min. Dat is het niet, maar we hebben het wel in zoverre gedaan dat het echt verantwoord was. Mede gezien het feit nogmaals dat we meerjarig sluitend zijn. De wet heeft terecht wel gewezen op de zogenaamde Breedijk-norm en nu zijn er verschillende mensen in deze zaal die niet weten wat dat is. De heer Breedijk was een raadslid van D66, dan kun je zien waar het financiële vernuft altijd weer vandaan komt en dit raadslid heeft voorgesteld om in ieder geval aan de hand van wat indicatoren te bewaken dat de gemeente financieel er goed voor blijft staan. Dat werd een Breedijk-norm en heel specifiek was dat een zogenaamde solvabiliteitsnorm, oftewel hoeveel eigen geld heb je nou eigenlijk achter de hand om nog solide te zijn en die Breedijk-norm die luidt dat dat 30% moet zijn. 30% solvabiliteitsnorm, daar zitten wij nu ook op of boven, dus we voldoen aan die Breedijk-norm. Het is wel zo dat die norm wel garandeert dat we niet zomaar grepen doen uit onze algemene reserves. Dat zou ik ook niet graag willen, want inmiddels is er een, nou ja, ik zal het maar zeggen hoe wij het intern noemen en ook zelfs andere gemeenten, de Van Veller-regeling in het leven geroepen. En dat heeft de rijksoverheid ingesteld, waarbij je een deel van je reserve mag inzetten voor structurele doeleinden. Het is maar een klein deel, maar toch, mits je daar komt hij weer, een grote solvabiliteit hebt. Dus die solvabiliteit hebben we nodig voor mindere tijden, maar ook om gebruik te kunnen maken van die Van Veller-regeling. Dus er zijn allerlei redenen waarom ik zeg van nou, we voldoen prima aan onze solvabiliteitsnormen aan de Breedijk-norm, maar we moeten wel oppassen dat we niet de grepen in die kas doen. Nou, dat was mijn reflectie. Ik kan er nog uren over praten, ik stel voor dat we verder dat gesprek voortzetten tijdens de begrotingsbehandeling. Dan heb ik een specifieke vraag, een aantal specifieke vragen, schuldhulpverlening en check. Er is inderdaad een even iets hersteld op het gebied van schuldhulpverlening en ondernemers, maar ook de andere zaken die werden aangegeven destijds in het debat over schuldhulpverlening die zijn doorgevoerd, dus dat is er werd gevraagd om een check. Dat is nu nogmaals gecheckt, maar dat is inderdaad zo. Dan wees de motie of de PvdA wees terecht op het feit van ja, wij hadden een motie met allerlei zaken. We hebben een brief waarin er allemaal op wordt geantwoord. Dat hebben we gedaan, alleen nu hebben we ook gevraagd om de kosten van die maatregelen en die staan er niet altijd bij. Dat hebben we niet gedaan omdat we hebben gezegd, kijk, dit doen we al en dit gaan we doen, et cetera, et cetera. Maar ik zeg u bij deze toe dat voor de begrotingsbehandeling komt die lijst van kosten naar u toe, dan heeft u het hele plaatje compleet. Dan heb ik een vraag gekregen over afvalstoffenheffing en riool- en waterzorgheffing heet het nu. Hoe zit dat dan met minima die dat niet kunnen betalen? Juist op die onderwerpen is er een kwijtscheldingsregeling, niet op de OZB. En we gaan ervan uit dat als mensen een eigen huis hebben, dat ze dan ook voldoende middelen hebben om aan belastingheffing te voldoen. Maar op de riool- en afvalstoffenheffing geven we best een fors bedrag uit of eigenlijk niet uit of passen we bij, omdat daar een kwijtscheldingsregeling is. En waarom lopen die kosten van die riool- en afvalstoffenheffing nou hoger op dan de OZB? Dat komt omdat we specifiek die kosten die we op die onderwerpen maken 100% toerekenen naar die heffingen. Dat mag ook, je mag er geen winst op maken, maar het komt er wel op neer dat we door riool, door klimaatadaptatie, et cetera, hebben we forse investeringen in riool te doen en gewoon ook door vervanging op afvalstoffen zie je natuurlijk ook door allerlei factoren die kosten hoger oplopen dan bijvoorbeeld andere kosten die we hebben en daarom zie je dat die heffingen hoger uitkomen dan de OZB en de stijging ook hoger is. Maar nogmaals, mensen die dat niet kunnen betalen, die schelden we het kwijt. En tot slot de subsidiesystematiek. Ja, ook daar kan ik heel lang over praten. Het gaat echt hartstikke goed. En ik kan bij deze al aangeven dat 11 november de laatste beschikkingen hier de deur uit gaan. En ik zeg u bij deze toe dat we daarna nog een brief schrijven met een beschouwing hoe
Dank u wel, voorzitter, en dank u wel aan de leden van de commissie voor de vragen. Mij zijn drie vragen gesteld waar ik even kort op in wil gaan. Allereerst het aan het werk helpen van de statushouders door de ChristenUnie gesteld. Momenteel zijn we bezig in regionaal verband, hè? Ook via het regionaal werkcentrum wat u aanhaalde om een meerjarenagenda daarvoor op te stellen. Toevallig zit ik morgen weer bij het regionaal werkcentrum. Wat we wel gezegd hebben, is dat de statushouders nu al op ondersteuning kunnen rekenen door het regionaal werkcentrum. En ik hoorde net van mijn collega dat wij gisteren een subsidie hebben gekregen van de provincie die we ook gaan inzetten om statushouders aan het werk te helpen. Dus dat is dat. Als het gaat over participatieconsulenten, daar vroeg u ook naar. Nou, er komt een raadsbrief naar u toe. Dat is die bereikt u het einde van dit jaar, dus dat is vrij binnenkort. Ik heb zelf even een kort inkijkje al gehad en ik kan u zeggen dat de resultaten erg positief zijn, dat we meerdere mensen in ieder geval niet zozeer naar werk, maar wel naar vrijwilligerswerk en andere soorten van, nou ja, bezigheidsbesteding toeleiden. Dus nou ja, dus ik denk dat het goed is om die resultaten met elkaar te bespreken en wat we daar dan verder mee doen. Dan de vraag over de vrijwilligers. Vrijwilligers zijn uiteraard van grote waarde, zeker voor de verenigingen. Nou, meneer Rosbenders gaf net ook al een antwoord over de subsidie van maatschappelijk verantwoord verenigingen die ze aan kunnen vragen voor de werving en behoud van vrijwilligers. En daarnaast hebben we natuurlijk het sportakkoord waarin we ook verenigingen ondersteunen met werving, maar ook behoud en training van vrijwilligers. Dus dat is wat wij daaraan doen.
Ja, dank voorzitter. Normaal begin ik bij de eerste vraag, maar omdat mijn collega van Hekelen eindigde met de vrijwilligers, zal ik ermee beginnen. Want naast de vele sportvrijwilligers die onze gemeente kent, hebben wij natuurlijk vrijwilligers op tal van onderwerpen. En GroenLinks vroeg specifiek: wat doen we daarvoor, hè? Geven we die mensen ook training? Dat wordt allemaal georganiseerd door 11 voor elkaar. Die geven heel veel trainingen op eenzaamheid, op dementie. Hoe kan je mensen begeleiden, onder andere dat doen ze digitaal, dat doen ze fysiek. Maar wij hebben ook de december goed. Die komt er natuurlijk weer aan. De kerstkrans van Bakker klinkt die zeer gewaardeerd. Wordt die ook altijd opgehaald door de vrijwilligers en ook ieder jaar hebben wij een vrijwilligersmarkt waar niet alleen de verenigingen en de maatschappelijke organisatie zichzelf kunnen verkopen. Profileren van: dit is wat wij doen. Zij zoeken daar dan ook echt vrijwilligers. Die was dit jaar op mijn verjaardag, dus een extra cadeautje. Voorzitter was ook aanwezig en dat was een mooie bijeenkomst en ook daar tonen wij onze blijk van waardering aan de organisaties. En daarnaast heeft u ook een motie aangenomen en daar is de burgemeester druk mee bezig en daar hebben we al akkoord op. Maar we moeten de vorm nog even gaan zien hoe het eruit ziet, hoe het gaat heten dat er een vrijwilliger speldje weer gaat komen. En nou ja, dat is denk ik ook extra hoe belangrijk wij vrijwilligers vinden, dus daar wordt hard aan gewerkt door de burgemeester. Zodra die daarmee afgerond is, hoe dat eruit ziet en hoe het gaat heten, dan wordt u daarover geïnformeerd. Tot zover de vrijwilligers, dan ga ik wel terug naar de ChristenUnie, die als eerste de vraag stelde. Ik was ook een beetje verbaasd over uw vragen van nou, hoe kan dat nou? Dat u een tik op de vingers heeft gehad van de provincie? Ik denk nou, ik heb toch tal van raadsbrieven gestuurd sinds ik hier ben dat we in 22 alles netjes gehaald hebben, dan 23 de taakstelling enorm verhoogd is, hè? Omdat de instroom zo gigantisch was en dat het toen voor ons een uitdaging was, maar we wel steeds gehaald hebben. Vorig jaar voor het eerst niet, toen mocht ik ook al bij de provincie op het matje komen, maar dan ze hebben 6 tredes die ze hanteren en toen was nog de trede van nou u mag het zelf nog allemaal gaan oplossen. Nu in de gevaren treden zoals ik dat maar even noem als wij nu niet met een goed doordacht plan komen hoe we 230 statushouders gaan opvangen dan gaat de provincie. Maar ze was vrij dringend, gaat de provincie ingrijpen? En dat kan op tal van manieren. Ik heb ook gevraagd, hoe gaat u dat doen als wij het hier niet kunnen bedenken? Ja, misschien flexwoning op het Kennedyplein. Ik heb geen idee, we hebben alles onderzocht. Alle lege kantoren bekeken. U weet dat we hebben ik u regelmatig in meegenomen. We hebben nu een doorstroomlocatie op de Van Ruyselaan, maar gezien alle geluiden ook uit deze zaal verwacht ik dat hij ook niet doorgaat, dus ik weet het niet meer. Dus we gaan het zien. Ik dien het plan wel in, zoals de Van Ruyselaan aan u gepresenteerd is en ook de flexwoningen die we bij de Haar hebben bedacht en dan gaan we wel horen wat de provincie ervan vindt. En dan volgens mij zijn al onze creatieve oplossingen dan wel een beetje voorbij en geweest. Even kijken, dan had het CDA er nog vragen over Sterk voor Noord. U vroeg, hoe gaan we die streefwaarde meten ook even geleden hoor. Maar voor de zomer heb ik de monitor Sterk voor Noord naar u toegestuurd waar alle indicatoren in stonden, maar ook de streefwaardes. Hoe gaan we ze meten? Waar hebben we al onze bronnen vandaan, hè? Dat onder andere uit het CBS natuurlijk. En daar staat uitgebreid in hoe we de streefwaarden in ieder geval op het programma Sterk voor Noord gaan meten dus dat hebben we nu niet heel uitgebreid in het in het programma begroting gedaan. Maar daar kunt u het allemaal terugvinden en volgens mij is die april mei verstuurd en als u zegt, ik kan hem niet vinden, stuur ik hem natuurlijk met alle plezier na. Dan hoeft u niet te zoeken. Even kijken of ik dan alle. Volgens
Dat is de vraag van GroenLinks, even heel snel terug naar de Van Ruyschlaan. U zegt dat u ervan uitgaat dat dat ook niet doorgaat. Wat heeft u van onze gemeenteraad nodig?
Om dit wel in goede banen te leiden. Nou, ik ga ervan uit dat er nog steeds een meerderheid voor in deze Raad is om de doorstroomlocatie goed te keuren. Er komt een BOPA naar u toe, maar u heeft de geluiden in de samenleving ook gehoord en als zij een bezwaar gaan, gaat ook deze zaak naar de Raad van State. U kent inmiddels de wachttijd daar, dus dan hebben we en geen nieuwbouw en geen doorstroomlocatie. Dus dan weet u het vast.
Dank u, voorzitter. Dank u, raad, voor de opmerking over de verschillende portefeuille-onderdelen. Ik heb een aantal vragen opgeschreven, met name over afval. Afval hebben we eerder dit jaar uitvoerig in de raad over gesproken naar aanleiding van een aantal verbeteringen die we als college hebben voorgesteld. Feit is dat de scheidingsdoelstellingen helaas achterblijven en dat daardoor ook die kosten oplopen. Daarvoor hebben we verschillende interventies voorgelegd en ook met elkaar besproken. Daar hebben we ook verschillende normen aan vastgesteld, dus ook wel de in de volksmond afvalbeltnormen genoemd. Eén daarvan is het betalen verhalen. Daar hebben we u eerder voor geïnformeerd dat we dat per 1 januari 2026, dus het nieuwe begrotingsjaar, gaan invoeren. Het restafvaltarief, daar hebben we vorige keer van gezegd dat we die ontwikkelingen op dat vlak, het is toch diftar, heel goed volgen. We kijken nu hoe dat in Lansingerland loopt. De bedoeling was ook om dat in Midden-Delfland te blijven volgen. Dat doen we ook. Alleen in Midden-Delfland hebben ze dus als AVRI-partner onlangs besloten om dat uit te stellen vanwege een aantal implementatiemoeilijkheden. Dus we blijven die ontwikkelingen volgen en als daar echt een significante ontwikkeling is, dan komen we daar bij uw raad op terug. Handhaving, daar zijn ook een aantal opmerkingen over gemaakt en daarvan heeft u, nou ja, vast ook gezien, werd ook in de raad even genoemd, dat de spoedeisende bestuursdwang dat we daar als college besluiten over hebben genomen om dat nu in te voeren. En we hopen allemaal dat dat ook succesvol is en dan ook de overlast op straat terugbrengt. Ook een vraag over afval vanuit D66. Wij onderzoeken op dit moment de implementatie van die vrijwillige GFT-scheiding bij VVE's, dus in de hoogbouw, en daar nemen we de optie van andere fracties ook mee. Dus die papierfractie, die onderzoeken we ook in dat verhaal. Daarbij speelt natuurlijk wel dat we nog steeds papierbakken ondergronds hebben in de straat. Dus als dat nabij is, maar daar hebben we nog niet even een afstandsnorm voor bepaald. Als dat nabij is, dan hoeven we het niet per se binnen te richten. Maar we bekijken die optie wel. Dus dat over afval. En dan nog één vraag over luchtkwaliteit, dat daar niks over staat in de begroting. Dat wil niet zeggen dat we daar niet mee bezig zijn, want het staat wel degelijk in het duurzaamheidsprogramma. Wij zijn, de GGD heeft een uitgebreide analyse gedaan, 1,5 jaar terug. Dat is ook naar de raad toegegaan, hoe de luchtkwaliteit in de regio is. Dat is eerder ook naar u toegestuurd. Op basis daarvan werken we met een aantal regiogemeenten naar mogelijkheden die we in de regio kunnen nemen. Dat houdt op vlak van verkeer, maar ook op uitvoering. Dus wat voor machines worden er gebruikt in de bouw en in de openbare ruimte? En daar volgt straks een aantal aanbevelingen uit en de bedoeling is dat we dat in Q1 ook naar de gemeenteraden kunnen brengen. Is dat de update over luchtkwaliteit?
Van de heer Wilschut. Ik dacht dat ik onlangs een debat had over de WMO met deze wethouders. Vandaar mijn vraag over wethouder bij deze.
Nee, zeker. Maar ik dacht dat we die onderwerpen nu net besproken hadden. Maar volgens mij maakt u een opmerking over dat u in de begroting miste die inkomensafhankelijke bijdragen die we gaan invoeren. Ja, dat beleid hebben we ingevoerd en daar houdt deze begroting rekening mee. Als u de landelijke mogelijke inkomensafhankelijke bijdragen bedoelt, daarvan heb ik in het debat ook gezegd dat dat pas waarschijnlijk vanaf 2028 ingevoerd gaat worden. Die ontwikkelingen houden we in de gaten en die zullen dan te zijner tijd ook effect hebben.
Worden. Nog een vraag. De vraag is natuurlijk eigenlijk ook wel wat om deze forse tegenvaller in één keer noopt tot misschien wel extra gedachtes hierover. Want waar komt dat dan nou in één keer vandaan?
Nou, deze ontwikkeling is op zich geen verrassende ontwikkeling. Dus wij, en dat staat ook in het WMO-beleid, zien daar echt een groei omdat onze bevolking ouder wordt en de WMO ook beter gevonden wordt. En u weet, in het nieuwe beleid hebben we juist ook gezegd: hoe kunnen we daar een goede balans in vinden dat we enerzijds de kosten in bedwang houden? Maar aan de andere kant staat natuurlijk dat we er zijn voor de mensen die het nodig hebben. Dus daar zit die balans in. En daar proberen we toch ook door allerlei vormen die kosten wel te blijven drukken, uiteraard.
Ja, dank u wel, voorzitter, en dank ook voor alle vragen in de eerste termijn. Een aantal blokken daarin is de Mall of the Netherlands, verkeersveiligheid, jeugd en dan ook in het bijzonder vragen over de VVE en leerplicht. Even kijken. Ik begin bij de mall, voorzitter. Ja, we hebben gisteren ook uitgebreid, wil ik zeggen, over gesproken in het kader van de mobiliteitsvisie van de Metropoolregio Rotterdam Den Haag. Ook de economische visie. Maar natuurlijk genoeg stof om over verder te praten. Laat ik even beginnen bij de vragen over, ja, er wordt gesproken over piekdagen. Wij hebben het dan precies over. Ja, die zijn niet zodanig gedefinieerd, maar iedereen kan zich voorstellen dat in ieder geval bepaalde feestdagen, we hebben het over Pinksteren, Tweede Kerstdag, dat dat dagen zijn waar het extra druk is en inmiddels weten we natuurlijk ook dat je niet echt verstandig gaat doen, vertel ik uit eigen ervaring, om de dag dat het vakantiegeld wordt uitgekeerd en het regent om dan zelf naar de mall te gaan. Dat zijn dagen inderdaad ook die we rekenen tot de piekdagen. We proberen daar overigens wel met de mall zelf ook wat meer objectiever te komen. Zij werken met een zogenaamde druktekalender, zodat we ook kunnen zien en ook beter kunnen anticiperen op die drukte en ook in de communicatie naar buiten toe waar we rekening mee moeten houden. Desalniettemin, regen is een onvoorspelbare, althans, in ieder geval kunnen we niet van de lange termijn of van afstand aan zien komen. Ja, en dat is wel vaak een hele bepalende om de verkeersdrukte te verklaren. Ja, voorzitter, een aantal vragen ook over de samenwerkingsagenda die wordt genoemd in de tweede termijn en ook in de begroting en ook het bedrag wat daarvoor wordt gevraagd. Allereerst toch wel even goed om te benoemen dat we de dingen die we al doen ook dit jaar tegen het licht hebben gehouden, zoals bijvoorbeeld de inzet van het operationeel mobiliteitscentrum. Ik heb volgens mij ook eerder een keer gezegd dat we er eigenlijk een keer ook met de raad een keer gewoon goed moeten naar een keer op werkbezoek moeten gaan en juist misschien op een drukke dag. Want dan zal ongetwijfeld iedereen hier, net als ik, enorm onder de indruk zijn van wat een werk daar wordt verricht. En dat is natuurlijk altijd lastig, want op sommige dagen is het objectief natuurlijk gewoon te zien dat het druk is. Maar zonder die interventie van dat OMC, wat echt heel goed functioneert, zou het echt vele malen erger zijn in onze gemeente. Dus we hebben dat OMC nodig, dat werkt ook. Het is ook zelfs momenten dat het drukker is dat de doorstroming beter verloopt dan wanneer het OMC niet werkt en dus minder druk is. Dus daar moeten we zeker nog een keer met zijn allen goed naar gaan kijken, misschien wel met een werkbezoek. Alleen ja, we lopen echt wel tegen die grenzen aan en dat brengt me eigenlijk bij het punt dat we ook ruim 10 jaar na de anterieure overeenkomst die we met URW de mall hebben om te komen tot een nieuwe samenwerkingsagenda die uiteindelijk moet leiden tot één samenwerkingsovereenkomst en ook de bestaande afspraken waar die niet meer hun werk doen te vervangen en daar, ja, zo'n kans krijgen we niet vaak om dat te doen. En daar hebben we gewoon professionele, ervaren begeleiding ook bij nodig die ons daar samen met URW tot een set afspraken gaat brengen waar we als gemeente, waar de inwoners van onze gemeente, met name de omwonenden van de mall, ook echt beter van gaan worden. En daar horen ook uiteindelijk natuurlijk ook financiële afspraken bij. En ik zou hier niet penny wise, pound foolish adviseren om dit bedrag nu eruit te halen, maar ik zou erop vertrouwen dat we daar echt op de goede weg zijn.
Nu Wilschut, sorry even de checkvraag, begrijp ik het goed dat de bedragen die in de TURAP en in de begroting staan enkel zijn voor de begeleiding?
Uiteindelijk de afspraken? Nee, nee, voorzitter. Dat zijn inderdaad dat dat dat gaat om om meer. Dat is niet alleen maar om die afspraken. Maar wat ik vergeet te melden is dat er natuurlijk. U heeft ook terecht gezegd ook over de openstaande moties. Wij komen nog en dat is wij streven, maar dat nou meer dan een streven. Dat gaan we gewoon doen voor de begrotingsbehandeling nog met een brief waarin we uitgebreid ook ingaan op die drie moties en ik hoop tegen die tijd ook wat meer duidelijkheid te geven over bijvoorbeeld de fietsenstalling. Dus, maar daar vraag ik nog even geduld, een cliffhanger voorzitter. Ja voorzitter, dan wil ik graag naar de verkeersveiligheid. Gevraagd vanuit de fractie van het CDA over de streefwaarde en hè, wat wat over de ervaren verkeersveiligheid? Ja, en wat schieten we daar nou eigenlijk mee op? Hè? Ik wil toch. Misschien iets? Technisch, maar wat we althans helemaal niet technisch. Het is eigenlijk iets waar we altijd tegen aanlopen, namelijk meer de verkeerskundige realiteit met allerlei normen en instrumenten om de verkeersveiligheid objectief te meten en het verschil met hoe verkeersveiligheid wordt ervaren en meer dan eens komen we erachter dat de verkeerskundige zegt van nou, het is volkomen veilig hier, terwijl ja iedereen inderdaad daar in die buurt zegt van, nou ja, dat is echt niet zo, hoe wij het beleven. En daar zit zo'n gat tussen. En dat brengt eigenlijk alleen maar meer frustratie en iedereen heeft gelijk. Alleen het brengt zoveel frustratie dat wij een hele ambitieuze ambtenaar hierop hebben zitten die tot één instrument gaat komen waarin dat gat eigenlijk hè? Dat we meer de objectieve kant van de verkeerskunde om het zo maar te zeggen en de ook de de echte ervaren verkeersonveiligheid dat we daar wat meer een taal gaan ontwikkelen waarin we dat objectiever met elkaar kunnen vaststellen. Dus het is hè? De V85 bijvoorbeeld zegt hoeveel hoeveel %85% van de auto zich aan de snelheid houdt. Ja dan kom je uit op allerlei gemiddeldes, maar waar mensen zich gewoon heel erg onveiliger voelen, zijn juist die uitzonderingen die keihard bijvoorbeeld door hun straat heen rijden. En dat is ook waar, dus hoe kunnen we daar nou tot een? Hè, het is het gewoon gevoel naar getal heet dat dan. We gaan het de keuze normen noemen uiteindelijk.
Even een punt zetten? Want er is een vraag van C.A. Ja, voorzitter, ik snap het onderscheid tussen objectieve veiligheid en subjectieve beleving, maar dat is mijn punt niet. Mijn punt is dat ik in de streefwaarde, zoals u nu geformuleerd staat, niet kan lezen of kan zien dat we bijvoorbeeld volgend jaar 10% minder meldingen willen of 100 minder meldingen, als u het absoluut wilt hebben.
En ik heb eerder ook een brief nog toegezegd in het kader van verkeersveiligheid waarin we op dit instrument ingaan die die indicator eigenlijk moet gaan vormen, waarin we dus inderdaad gaan komen tot zo'n wat meer objectief vast te stellen van wanneer inderdaad vinden we met elkaar dat hier een verbetering heeft plaatsgevonden. Dus daar moeten we inderdaad. Het vraagt dus uitwerken. Ik ben blij dat we in ieder geval wel al in streefcijfers praten, maar ik denk dat dit instrument dus kan helpen om daar wat objectiever inderdaad in te kunnen meten of we ook tot een verbetering van het verkeersveiligheidsgevoel ook gaan komen, wat ook wel gedekt wordt, ook wel door de meer objectieve kant van verkeersveiligheid. Ja, dan voorzitter, werd er ook nog gevraagd in het kader van verkeersveiligheid over ook het asfalteren van de fietspaden. Ik ben het helemaal eens met de fractie van D66, dat ja, we zouden daar gewoon veel sneller ambitieuzer in willen zijn waar er gewoon in alle eerlijkheid ook gewoon een beperking zit in de uitvoeringskracht die we als gemeente hebben. Maar ik denk dat we voor 26 met het asfalteren van de Monsieur van Stelaan, de Prins Bernhardlaan, de Rodelaan en de Noordsingel denk ik dat we daar echt wel grote stappen kunnen gaan zetten. En het zijn allemaal wegen toch die ja veel gebruiken waar veel gefietst ook wordt, dus ook voor veel inwoners. Ja, veel inwoners die daar blij mee zullen zijn dat we daarmee aan de slag gaan. Dus natuurlijk, ik zou graag meer en ambitieuzer ook willen, maar ik denk binnen de capaciteit die we hebben dat we daar een aardig geslacht mee kunnen gaan slaan. Dank voorzitter. Even over naar de vraag met betrekking tot jeugd en ook in het bijzonder ook de voorschoolse educatie van D66. Ja, hier best hè? Door de peutermonitor die vorig jaar is geïmplementeerd kunnen we nu veel beter zien wat het bereik is en we hebben ook nu eindelijk overeenstemming met alle partijen over wat we onder bereik verstaan, want ook daar was nog heel veel om te doen om de definitiekwestie. Alleen ja, dat maakt wel dat we ook weten dat we nog heel veel hebben te doen, dus er komen inderdaad 57% even inderdaad uit mijn hoofd. We zijn nu met de kinderopvang en met de JGZ in goed overleg om daar een ambitie inderdaad met elkaar in voor te stellen, maar vooral dat hele toeleidingsproces te verbeteren, want daar gaat veel nu nog mis. Dus kinderen krijgen een indicatie of een doorverwijzing en dan komt er heel lang eigenlijk helemaal niets. En er is en de kinderopvang die de VE aanbiedt, die beschikt niet over de gegevens van wat de JGZ heeft afgegeven. Dus we zijn om verschillende redenen afhankelijk inderdaad dat die ouders van het kind daadwerkelijk ook naar die VE gaan om een kind aan te melden en daar willen we voor zorgen dat die overgang veel soepeler gaat, maar ook dat de kinderopvang in de ideale situatie ook contact kan opnemen om het nog makkelijker te maken om een kind aan te melden. Overigens gaan ook veel kinderen ook naar de reguliere opvang en eigenlijk is dat soms in sommige gevallen nog beter, omdat daarmee ook het kind in aanmerking komt met kinderen die onder
Ja, ik hoor de wethouder eigenlijk twee dingen zeggen, namelijk één: de ambitie die we hebben moet nog vastgesteld worden. Nou, in de ideale wereld is dat natuurlijk 100%. In de praktijk is misschien, nou ja, 95% of zo ook al heel mooi. Maar wat is daar het tijdpad voor? En dan twee: ik hoorde de wethouder ook zeggen dat het grootste probleem of de moeilijkheid in de transitie van die VE-indicatie en dan ook echt naar zo'n opvang gaan om die VE te ontvangen, zit dus in, ik denk, AVG-dingen of niet contact met elkaar mogen opnemen. Wat voor oplossingen zijn daar dan voor informatiesystemen?
Wethouder, ja, dank u wel voorzitter, ja, dat zijn inderdaad wel de onderdelen waar het om gaat AVG, maar ook bijvoorbeeld kinderopvang, is natuurlijk gewoon een commerciële sector. Ook dus als je al naar een soort van centraal aanmeldpunt wil gaan. En ja, welke kinderopvangorganisatie gaat dat dan doen? En is het ook onderling dan van tussen alle aanbieders voldoende vertrouwen dat dat dan op een eerlijke manier gaat waarin iedereen ook evenveel kans krijgt om een kind dan bij het VE te krijgen, dus dat zijn zaken waar we nu met de kinderopvang en met de JGZ over in gesprek zijn. Ik had eerder de jaarbrief voor de lokale educatieve agenda ook gestuurd, ook met het aanbod ook om een beeldvorming te houden. Ik heb Flietkinderen als vertegenwoordiger van de kinderopvangorganisaties gevraagd om hier ook nader op in te gaan. En welke knelpunten zijn inderdaad ervaren en hoe wij dat als gemeente en JGZ ja hoe we die kunnen beslechten, zodat die overgang als er eenmaal een indicatie ligt en een verwijzing dat dat ook gewoon één op één overgedragen kan worden en dat we gewoon naar de 100%
Nog een vraag, zie ik? Ja, de eerste helft van mijn vraag over de termijn van het...
Van de ambitie. Termijn van het bepalen van een ambitie. Nou, wat mij betreft kunnen we die ook nu gewoon vaststellen dat we gewoon streven naar 100%. Hè? Dat is gewoon natuurlijk altijd het streven en een realistische ambitie. Ja, daarvoor wil ik echt dat gesprek afronden met de JGZ en met pleegkinderen om te kijken welke knelpunten nu beslecht kunnen worden, zodat we ook realistisch kunnen inschatten om hoeveel kinderen het gaat waar we die overgang makkelijker kunnen maken. En wat mij betreft komen daar Q1 van het nieuwe jaar hoop ik dat we daar wat meer inzicht in hebben. Voorzitter, dat is eigenlijk gelijk een goede brug naar ook de vraag van de Partij van de Arbeid over de korting op de jeugdzorg en de eigenlijk de alternatieven en dan meer collectieve alternatieven die daarvoor terug moeten komen. Want één van die interventies is bijvoorbeeld dat we jeugdhulp mogelijk nu maken op die VE-groepen en hebben we het ook al eerder hierover gehad is dat we zien dat waar voorschoolse educatie eigenlijk primair bedoeld is voor taalachterstanden. Zien we dat steeds meer kinderen die in de VE komen ook allerlei andersoortige aandachtspunten hebben waar iemand die echt alleen voor de VE is opgeleid om VE te kunnen geven. Pedagogische medewerkers daar eigenlijk niet toe zijn toegerust en om die kinderen toch tot ontwikkeling te laten komen op gebied van taal hebben wij dus nu ook bijvoorbeeld jeugdzorg ingezet op die groepen zodat die kinderen in plaats van dat ze die groep moeten verlaten. Omdat die pedagogische medewerkers daar niet toe zijn toegerust, kunnen die kinderen gewoon op de groep blijven en die kunnen af en toe afzonderlijk of even alleen even begeleiding krijgen en houden ze echt binnenboord. En dat is ook wel in de geest van de inclusieve en passende kinderopvang waar we naar streven. Dus dat is één van de voorbeelden van alternatieven. Daarnaast zetten we in ook op buurtgezinnen en het begint bij mij hè? Wat we in het actieplan ook hebben toegelicht, waarin we groepen ouders ook bij elkaar brengen en allerlei opvoedvraagstukken met elkaar kunnen laten bespreken en natuurlijk het jongerenwerk waar we het ook over hebben gehad. Maar we moeten daarin inderdaad door blijven ontwikkelen, ook in regionaal verband om tot alternatieven te komen om kinderen niet tussen wal en schip te laten vallen. Ja, voorzitter, dan tot slot, want dat was ook nog over leerplicht volgens
De VVD. Misschien dat ik het niet helemaal goed begreep, maar ik hoorde u twee zinnen aan elkaar verbinden. We hebben kinderen in de VVE met een taalachterstand en toen sprak u de zin uit: daar hebben we jeugdhulp of jeugdzorg opgezet. Misschien dat u hem niet zo...
Bedoelt u, maar dat u hem nog even kunt duiden. Ja, voorzitter, zo heb ik het wel bedoeld. Wat je ziet is dat er in de kinderopvang en ook bij VE een wettelijk kader ontbreekt, zoals bij het onderwijs. Wel is er bijvoorbeeld het kader van de Wet passend onderwijs dat als we een samenwerkingsverband hebben en een kind iets anders of iets extra's nodig heeft om op school te blijven, dat daar regelingen voor zijn. En we hebben natuurlijk leerplicht vanaf 5 jaar, dus een kind mag nooit thuis zitten. Dat is gewoon hoe het is; het kind heeft recht op onderwijs. Bij de kinderopvang heb je dat wettelijk kader niet, dus wat je ziet is dat er kinderen in de kinderopvang of in VE komen waarvan de pedagogische medewerkers die daar werken bij zo'n kinderopvang niet zijn toegerust om dit kind binnenboord te houden, omdat het heel veel aandacht vraagt of omdat het soms een gevaar kan vormen voor andere kinderen. In ieder geval dat er gedragsproblematiek speelt, maar er zit geen achtervang. Zoals als het kind hier niet op de groep kan, dan komt het gewoon weer thuis te zitten en met alle gevolgen van dien ook voor de ouders en noem het allemaal maar op. Vanuit de kinderopvang is daarom de wens gekomen om iemand, een jeugdhulp- of jeugdzorgmedewerker, die voor deze specifieke groep kinderen net even dat extraatje aan aandacht en expertise kan geven, waardoor dit kind gewoon op de VE kan blijven. En ik denk dat dat een goede ontwikkeling is, hoewel we dat natuurlijk gewoon ook moeten evalueren hoe dat uitpakt. Maar dat is wat.
Dat wat we hier doen. Nee, ik ben het helemaal eens met uw intentie, hè? Ieder kind dat we op die manier op school kunnen houden of naar school kunnen geleiden, moeten we doen. Maar toch, en dan even technisch, want door deze keuze of deze systematiek volgt de financiering vanuit de Jeugdwet en daarmee dus de gemeente.
Dat is een hele terechte opmerking en één van de belangrijkste doelstellingen. Waarom wij dit als gemeente doen, is dat een kind tot ontwikkeling komt en daarmee ook tijdig klaar is om het regulier onderwijs in te stromen. Dit is wel een fundamenteel gesprek over waar verantwoordelijkheden starten. Het is ook een gesprek dat we met de samenwerkingsverbanden hebben, met name het samenwerkingsverband gericht op het primair onderwijs. Die zien daar wel degelijk ook een verantwoordelijkheid en die pakken hun verantwoordelijkheid daar ook wel in. Maar het is wel iets wat eigenlijk landelijk geadresseerd zou moeten worden. Dat gaat niet automatisch. We hebben gelukkig hier in deze regio die erkenning wel dat het onderwijs zich daar ook verantwoordelijk voor voelt. Ook in de stuurgroep jeugd en onderwijs in het kader van de lokale educatieve agenda heeft het onderwijs zich ook gecommitteerd aan deze doelstellingen, dus ook in het onderzoeken en het voorzien in maatregelen voor de kinderopvang, zodat kinderen goed kunnen instromen.
Inderdaad niet vanzelf. Ja, goed te weten dat het inderdaad onderdeel is van de gesprekken, hè, met de samenwerkingsverbanden, maar wel nog even toch om te markeren dat in de hele discussie over dat het geld niet oneindig is en dat de kosten aan alle kanten toch blijven stijgen dat op het moment dat een factuur ergens anders hoort.
Dat we die daar dan ook laten landen met elkaar. Nee, zeker.
Ja, eens. Even een korte verduidelijkende vraag. Het gaat dus nu eigenlijk om dat we eerst investeren, zeg maar, in een kind om grotere...
Problemen op latere leeftijd te voorkomen. Ja, voorzitter, zo idealistisch wil ik het ook weer niet stellen, want het is wel een. Ik denk dat hier een meer fundamenteel vraagstuk ligt over rollen en verantwoordelijkheden in de ontwikkeling van jonge kinderen en dat je ziet dat kinderopvang nog steeds een arbeidsmarktinstrument is. Waarvan ja, maar ja, waarvan je ook kan denken, ja, maar het is eigenlijk niet doorgaande leerlijnen die wij als gemeente overal erkennen. En en en ook met met ook hè? We werken eigenlijk alleen nog maar met integrale kindcentra en wij wij zien dat al alleen qua wetgeving, financiering, dat soort dingen. Dat blijft achter. Daarvoor zullen we ook landelijk inderdaad wel de aandacht moeten vragen bij het nieuwe kabinet. Ook om daar hè? Gratis kinderopvang of een publiek dat het een publieke taak wordt. Op zich een goede ontwikkeling, maar het gaat eigenlijk over van is het een primair en arbeidsmarktinstrument of is het een pedagogisch instrument? Dat is daar kan. Daar kan nog wel een goed debat over plaatsvinden. Voorzitter tot slot dan de het verzuim. Ook weer terechte vragen wat wat wat, wat gaan we daaraan doen? Kunnen we niet veel meer. Ook preventief daarin gaan werken? Ja, allereerst denk ik dat het woord leerplicht achterhaald is. Ik denk dat we het moeten hebben over leerrecht en leerplicht gaat, hè? Alsof het kind naar school moeten duwen ofzo? Ik denk dat we in de praktijk eerder nu zien dat kinderen gewoon uit het schoolsysteem vallen en daarmee thuis komen te zitten. Dus volgens mij moeten wij veel meer inzetten op leerrecht en daar moeten we ook onze leerplicht. Ambtenaren ook ook veel meer toe toerusten. Ze werken wel al vanuit die filosofie en ook veel preventiever inderdaad en ook veel meer. Kijk naar de context, maar daar hebben we denk ik ook meer nodig om dat leerrecht uiteindelijk te garanderen.
Nog van D66, ja, dank u wel, voorzitter. Nou, ik vind het heel fijn om te horen dat die ambitie en die intentie er is, maar ik ben nog wel een beetje op zoek van ja, waar gaan we dan? Wat gaan we dan concreet doen en wat is daarvoor nodig? Want ik heb de cijfers nu even niet paraat, maar uit mijn hoofd is het landelijk gemiddelde op relatief verzuim 21 op 1000 leerlingen en wij zitten op 44. Dat...
Meer dan dus ja, wat gaan we daar concreet op organiseren? Ja, voorzitter, ik denk dat we in alle eerlijkheid hier nog eigenlijk onvoldoende over weten wat hier nou precies speelt. Samen met het samenwerkingsverband. Het samenwerkingsverband zelf heeft hiervoor een monitor ontwikkeld, want we zijn afhankelijk van allerlei partijen om dit goed in beeld te krijgen en die monitor moet ons daarbij gaan helpen, zodat we veel gerichter interventies kunnen plegen. Ik vind bijvoorbeeld, en die is misschien heel scherp, maar die hebben we ook in de uitgangspunten die we voor de nieuwe verordening hebben, dat onderwijs bijvoorbeeld als onderdeel van het normale leven altijd voorrang moet krijgen op zorg. Wat je nu ziet, is dat veel kinderen thuis komen te zitten omdat er zorg nodig is. Alleen de wachtlijsten zijn maanden en zo komen kinderen dus thuis te zitten. En ja, ik denk dat dat een hele onwenselijke ontwikkeling is en dat we altijd moeten inzetten dat onderwijs gewoon door kan blijven gaan. En dan moeten we misschien andere vormen zien te vinden hoe we toch een onderwijssetting kunnen creëren waarin een kind wel gewoon onderwijs blijft volgen. Maar maanden op een wachtlijst en daarmee thuis komen te zitten, dat zou niet moeten.
Nog één keer D66, ja, slot slot vervolgvraag. Ik vind het heel eerlijk dat de wethouder zegt: "We weten nog niet en we moeten nog gaan uitwerken." Ja. Hoe moet ik dat nou zeggen? Ik vind het goed dat die ambitie er is, maar van woorden naar daden, zeg maar, moeten we echt dan wel iets gaan doen. En nou nog één poging om te ontlokken.
Het wethouder. Ja, voorzitter, we zijn met de stuurgroep jeugd en onderwijs waar het onderwijs aanwezig is, kinderopvang, MBO. Maar ook onze eigen leerbrug is het vooral heel. Ja, dat klinkt misschien even wat passief, maar het is ook gewoon heel veel gesprekken voeren om elkaars wereld beter te begrijpen. En hoe komen kinderen nou thuis te zitten? Er zitten ook nog heel veel aannames en vooroordelen in onze manieren van werken die we moeten adresseren, maar volgens mij, en daar hebben we ook in de uitgangspunten ook met elkaar zo besproken, gaat het erom dat ieder kind gewoon naar school moet gaan. Het klinkt even heel vanzelfsprekend, maar dat is het dus niet. Er komen steeds juist meer kinderen thuis te zitten en vanuit die norm gaan werken en dat vraagt echt ook een cultuuromslag. Dat we niet zorg gaan inzetten zomaar en daarmee het risico lopen dat kinderen maanden thuis komen te zitten. Dus het vraagt echt een ook heel goed. Het onderwijs heeft daar weer voor nodig dat zij ook toegerust zijn om deze kinderen op school te kunnen houden. En ja, daar zijn we mee bezig, maar dat moet verder gaan dan pleisters plakken. We doen natuurlijk wel wat waar psychologen op school, op maart college waar we mee zijn gestart. We hebben natuurlijk schoolmaatschappelijk werk, maar ja, dat vraagt echt wel wat meer dan alleen hier en daar een pilot.
Bedankt. Zoals ik het begrijp, zijn er drie onderwerpen waar ik iets over mag zeggen. Het eerste is over het vuurwerk en het landelijk ingevoerde vuurwerkverbod. Althans, zo noemen we het voor het over anderhalf jaar, zullen we maar zeggen. Jaarwisseling 26, 27. Daar is echt nog helemaal niets van bekend. Wel dat het doorgaat, maar dat is het ook en de eerste contouren zijn dat er allerlei ontheffingsgronden worden waarop het wel mag en ook dat er allerlei vormen worden voorgesteld waarop gemeenten zelf alternatieven kunnen aanbieden. En omdat we ook op dit onderwerp in de voorlichting en in het handhaven ook regionaal optrekken, hebben we afgesproken. Is ons voornemen in ieder geval om ergens Q1, ik denk in maart, om met de collega's van de regio een oplopen te organiseren. Ik heb ook eerder verteld, we hebben dit jaar het leerhuis veiligheid geïntroduceerd hier in Leidschendam-Voorburg, omdat ik vind dat er in de regio te weinig samen wordt gesproken en nagedacht over veiligheid en een aantal buurgemeenten hebben al gevraagd of we een keer daarover een bijeenkomst kunnen houden omdat ze eigenlijk wel kijken naar wat wij van plan zijn. Die plannen zijn dus ook nog niet concreet, omdat ik geen beeld heb van wat de rijksoverheid van ons gaat vragen en aan ruimte gaat geven. Ik heb vooralsnog niet het voornemen of plan om daar bijvoorbeeld eigen shows in te gaan organiseren. Ik vind dat ook echt een discussie voor de politiek na de verkiezingen persoonlijk, maar dat is ook iets waar u zelf over gaat. Ik begrijp van de regio dus wel. Ik begrijp dat we vanavond regelingen en normen introduceren. Dus de regio kijkt een beetje naar de vroomregeling over wat we gaan doen met deze dingen, maar daar kom ik bij u op terug zodra ik daar meer over weet. Maar het is nu nog niet. Het is ook nu nog niet aan de orde wat mij betreft, omdat we nog niet weten wat de contouren zijn die de rijksoverheid aan ons gaat meegeven.
Bespreekt u. We gaan dat doen in het kader van de veiligheid. Ik denk dat veiligheid één punt is, maar ik denk ook dat het een moment is, tenminste om ook een stukje saamhorigheid te krijgen in wijken en kernen. Dus ik zou het niet alleen vanuit de pet veiligheid willen aanvliegen, maar ik zou het ook een wat bredere benadering willen meegeven aan u en aan misschien de volgende raad.
Burgemeester, check. Eens overigens, maar ja, het is de betrokkenheid van de gemeente op oud en nieuw ziet toch primair toe op het veiligheidsaspect, want overige mogen wat mij betreft mensen zelf organiseren en wat de contouren daarvoor zijn en wat in welke kaders dat gaat mogen. Dat is dus één van de dingen die we moeten meegeven en of daar vanuit de gemeente dingen voor georganiseerd zullen of moeten gaan worden, vind ik dus wat ik net zei. Onderwerp van politiek debat.
Denk dat de betrokkenheid van de gemeente verder gaat dan de vraag: wie of wat gaat het organiseren? Dus ook al organen inwoners te organiseren, dan zal u daar als gemeente ook een rol in moeten spelen om het te kunnen faciliteren. Dus ik denk dat we elkaar wel begrijpen, maar bekijk het alsjeblieft wat breder dan.
Ieder geval op mij overkomt, burgemeester. Ja, de scope en reikwijdte waarin de gemeente daarop en de overheid daarop betrokkenheid moet hebben, is echt iets wat ik vind. Ook in een politiek debat is en we kunnen daar heel veel over zeggen nu. Maar ik weet helemaal niet wat de contouren gaan zijn. En nou ja, wat ik zeg, daar kunnen we ongetwijfeld over van gedachten wisselen. Zodra het bijvoorbeeld over evenementen of dat soort dingen gaat, daar faciliteren we natuurlijk allang heel veel in, maar als het gaat over vuurwerk en alternatieve shows en bijeenkomsten, nou, dan is het maar even de vraag wat je daarmee gaat willen. En dat nogmaals, als daar geld bij komt, is het zeker een politieke afweging. Maar dat volgt, want zinnige dingen, meer dan dat kan ik er nu niet over zeggen en dat ga ik dus ook niet meer doen. Over fietsen werd wat gevraagd, begreep ik nou? Daar hebben we 10 oktober vragen over beantwoord, dus volledigheidshalve, omdat mijn teller hier op nul staat, verwijs ik daar naar afval. Begrijp daar ook in. Is het nou dan de Vroom-regeling die voorkomt dat de afvalbelt de norm wordt, hè, die spoedeisende bestuursdwang? Ik denk het, maar daar trekken we in ieder geval samen in op en dat is een instrument waarvan we weten dat het in andere gemeentes een van de betere instrumenten is om te voorkomen dat er op te veel plekken afval blijft liggen, dus die hebben we nu voorgenomen en daar gaan we hard mee aan de slag. En volgens mij, als ik het goed begrijp, zijn dat...
Voorzitter, kijk jij even rond of er vragen niet beantwoord zijn? Dat lijkt niet het geval. Dan is de vraag voor de tweede termijn of daar nog behoefte aan is en daarna ook de vraag en de opmerking: als je nu al inziet dat u moties of amendementen wilt indienen, kunt u dan ook aangeven dat u dat gaat doen dan wel overweegt en wat dan het onderwerp zou willen zijn? En ik heb twee min of meer toezeggingen genoteerd. Dat is dat u van wethouder Keus nog een brief krijgt met betrekking tot verkeersveiligheid en dat er hem ook nog beloofd is om een cliffhanger in te lossen met betrekking tot de drie moties. En dan neem ik aan dat die cliffhanger, dan kijk ik even naar de wethouder, komt voor de begroting of is... ja, hij knikt van ja, dus die cliffhanger wordt voor de begroting nog ingelost. En dan begin ik weer bij links. Als je dan ook even kunt aangeven wat u in de tweede termijn wilt doen eventueel dan ook nog met...
Motie en amendementen hoor ik graag. In de tweede termijn wilde ik aangeven dat voor ons een bespreekpunt zal zijn op de begrotingsbehandeling begin november en dat wij overwegen een amendement in te dienen over bestuurlijke reflectie en afhankelijk van de cliffhanger, ook misschien nog een amendement over de samenwerkingsagenda met de Mol.
Genoteerd, dank u wel, GBLV. Ja, wij hebben gisteren al aangegeven dat we zitten te broeden op een motie over innovatief groen in nieuwbouwprojecten. Waarschijnlijk komen we ook met een motie over communicatie, maar ook wij zullen wellicht nog met meer ideeën komen.
Voor alle duidelijkheid, dat was bij de bespreking van het agendapunt over het bomenplan. Toen gaf GBLV aan daar met een eventuele motie te komen. Dat
VVD. Nou, voorzitter, ik begrijp dat er allerlei normen en regelingen bijgekomen zijn, dus ik zou nog wel willen vragen aan het college wat verduidelijking over al die normen die we net hebben gehoord, de Vroom-norm. Misschien dat dat nog even toegelicht kan worden. En
Ja, voorzitter, dank. Er zullen sowieso mogelijk bewijzen met de ChristenUnie komen voor een amendement over de samenwerkingsgelden voor de Mol. Maar dat wachten we inderdaad even af, even van de wethouder vooraf, en verder beraden we ons nog. Maar het blijft een begroting.
Dank u wel, voorzitter. Ja, bedankt aan het college voor de grondige beantwoording van de vragen en dank ook aan de collega's voor de goede bespreking. Daar ben ik heel blij mee. Wat ik al zei, nieuwe traditie. Ik hoop dat we die voortzetten en dat kan dan wellicht volgens de Vogelaar-voorschriften dan toch in die. Ja, uiteraard een bespreekpunt, want het is de begroting en ik wilde ook nog even dank uitspreken voor de warme woorden van de collega's. Dat waardeer ik enorm, maar wil daarbij ook aangeven dat die dank echt niet mij alleen ten deel valt, maar echt alle mensen.
Aandacht wel zeg. Ja, voorzitter, ik denk dat wij er dan ook nog een bespreekpunt van gaan maken, lijkt me, en wij overwegen ook een motie. Over alle zaken rond de mond, maar we gaan ons nog even op de...
Wat collega van Duffelen zei ook, wij willen iets met die samenwerkingsgelden en
PvdA. Ja, voorzitter, dank u wel. Dank ook aan het college voor de beantwoording en voor de toegezegde aanvullende beantwoording van die motie impuls sociaal beleid. Dat is heel fijn. En de rest nemen we mee onze gezamenlijke fracties in en daar komen we op terug bij de begroting, want dat spreekt voor zich dat we daar...
Met elkaar verder in debat gaan. Dank u wel. En enige indicatie wat
Eventueel zou ik een motie met argumenten willen indienen, althans.
Voor ons is het natuurlijk ook een bespreekpunt en ik kan niet anders verwachten dan dat in de komende weken de moties en amendementen ons om de oren gaan vliegen, want het blijft natuurlijk gewoon een begroting. Een klein tipje van de sluier, misschien dat het toch bij mij over verenigingen.
Gaat het over sport en over vrijwilligers? Dank u wel. En dan is er nog een vraag van de VVD die openstaat. Wie van de wethouders kan ik uitnodigen om daar enigszins op in te willen gaan?
Ja, voorzitter, u snapt dat het één keer leuk is, maar het is wel een serieuze zaak. Ik zou wel willen vragen, dit is een begrotingsdebat, om toch even wat serieuzer te zijn, hè?
Voorzitter, dit agendapunt bij deze. Voorzitter, ja, mogen we 5 minuten schorsen?
Dames en heren, we beginnen weer. Als iedereen weer wil gaan zitten. We gaan beginnen met agendapunt 5.1.
Raadsvoorstel vaststellen tweede tussentijdse rapportage, 2025. Het college verzoekt de raad om de tweede tussentijdse rapportage 2025 vast te stellen. Het college informeert de gemeenteraad met de tweede tussentijdse rapportage over de realisatie van de programmabegroting 2025 op basis van de eerste 8 maanden van het lopende jaar. Na de bespreking zal ik de fracties vragen of ze voornemens zijn om moties in te dienen of eventueel amendementen. Ik wijs zelf alvast op dat ik dan ook graag wil weten wat de strekking daarvan zou kunnen zijn. Welke leden melden zich hier voor het debat? En ik begin even over rechts dit keer. Alle twee. Nee nee. ChristenUnie en dan begin ik.