Raadsvoorstel vaststellen Integraal Huisvestingsplan Primair- en Voortgezet onderwijs

Burgemeester en de ondersteuning bedankt voor hun bijdrage vanavond. Dan gaan wij door naar het laatste bespreekpunt van vanavond. Dat is het raadsvoorstel vaststellen integraal huisvestingsplan primair en voortgezet onderwijs. En ik nodig wethouder Keus uit om aan mijn linkerzijde plaats te nemen. Met dit voorstel vraagt het college het integraal huisvestingsplan primair en voortgezet onderwijs vast te stellen.

Vast te stellen. Excuus, het IHP. Het IHP is onderdeel van de wettelijke taak van de gemeente om zorg te dragen voor de huisvesting van het primair en voortgezet onderwijs en bewegingsonderwijs. Elke 4 jaar wordt het IHP herijkt op basis van de evaluatie van de voorgaande projecten en nieuwe maatschappelijke ontwikkelingen. Op basis van het nieuwe IHP zijn er de komende 16 jaar in Leidschendam-Voorburg 11 scholen die in aanmerking komen voor vervangende nieuwbouw, renovatie of uitbreiding van hun schoolgebouw. Ik kijk rond wie er het woord willen voeren: meneer Koster, meneer Wilschut, mevrouw Vogelaar.

Van Saltbommel. Mevrouw Velu en meneer Van der Schaft, nou, dan beginnen we bij de heer Koster van het CDA. Ja, voorzitter, bedankt vanavond. Voorzitter, het IHP. Ik wil beginnen door mijn dank en waardering uit te spreken voor de wethouder, de organisatie en ook alle schoolbesturen in onze gemeente voor dit uitgebreide, heldere en, ik denk ook wel, ambitieuze plan. Hier is volgens mij hard aan gewerkt en mijn fractie ziet dat we met deze plannen door de komende jaren de juiste stappen vooruit kunnen zetten op veel terreinen. Wel, voorzitter, wil mijn fractie een paar kanttekeningen plaatsen, want voorzitter, voor mijn fractie geldt dat een goed schoolgebouw essentieel is voor goed onderwijs. Een goed schoolgebouw is daarbij veel meer dan vier muren en een dak. Het is een plek van ontmoeting, ontwikkeling en uitdaging met goede klimaatbestendige binnen- en buitenkanten. Daarvoor zit, voorzitter, wel mijn vraag of we als gemeente niet op termijn moeten kijken om de norm van de VNG, het advies van de VNG, de PO-Raad en de VO-Raad van 5 m² buitenruimte voor kinderen, specifiek dan ook nog in het basisonderwijs, op termijn toch moeten gaan naleven en dat misschien in de huisvestingsverordening moet gaan veranderen, zodat we dat ook in ons beleid kunnen doorvertalen. En ik was benieuwd of de wethouder daar kansen voorziet of dat kan binnen de ruimte die we als gemeente ook hebben en hoe hij daar tegenover zou staan als we dat zouden doen? Voorzitter, daarnaast vindt mijn fractie het belangrijk dat jongeren bij de school om de hoek kunnen, zowel voor basis- als voor middelbaar onderwijs. Daarom maakt mijn fractie zich wel zorgen om het feit dat we geen middelen hebben om onze jongeren voorrang te geven bij het voortgezet onderwijs, zoals in de komende jaren er heel erg veel druk komt van buiten de gemeente door bijvoorbeeld woningbouw in de Binckhorst. Ik las in de schriftelijke antwoorden op de feitelijke vragen dat daar wel prognoses zijn, maar in het IHP staan de prognoses van onze gemeente niet. De gemeente buiten ons en ik las ook dat er afspraken worden gemaakt om nieuwe scholen te bouwen. Maar ik ben wel benieuwd als dat niet in hetzelfde tempo als de woningbouwontwikkeling gebeurt, welke risico's lopen we dan? Want ik zou het jammer vinden als onze jongeren niet op school kunnen dichtbij, omdat daar gewoon niet goed genoeg op is ingespeeld. Dus ik was toch benieuwd of de wethouder daar wat meer inkijk kon geven? Als laatste, voorzitter, wil ik toch mijn zorg uitspreken over de verlenging van de afschrijftermijn. Ik begrijp uit de antwoorden van de feitelijke vragen dat dit bedrijfseconomisch in termijnen wel klopt, maar ook lees ik dat we veel scholen eerder verbouwen dan dat dit afschrijvingstermijn nu al überhaupt compleet is. Wat betekent dat in de praktijk onze termijnen niet uitkomen met wat we in de afschrijvingstermijn theoretisch voorstellen? Nou, voorzitter, het is allemaal een wat technisch verhaal, dus de enige vraag die mijn fractie dan wel heeft: met de verlenging van de afschrijftermijn komt er meer geld vrij voor investeringen, omdat die jaarlijkse kosten een beetje naar beneden gaan en dan kan je extra investeren omdat je je jaarlijkse afschrijvingskosten naar beneden gaan, wat we gebruiken om onze hoge ambities deels te halen. Kunnen wij als raad zeker zijn dat die ruimte voor die investeringen die...

In het plan staan blijvend zijn doordat we dit deels halen uit die verlenging van afschrijvingstermijnen, voorzitter.

Dank u wel, dan ga ik naar GroenLinks en wellicht ook een beetje Partij van de Arbeid, mevrouw Feld. Ja hoor, dat neem ik graag op mij. Ja, ik ben echt heel erg blij met wat we hier voor ons hebben liggen. Een aantal hele goede punten waar we deze wethouder ook al vaker ambitieus over hebben horen praten. Als het bijvoorbeeld gaat over de integrale kindcentra, iets waar wij als GroenLinks, en als ik dan even namens de PvdA mag spreken ook, heel erg voorstander van zijn. Om kinderen gewoon veel meer die pedagogische basis te bieden en dat ook op één plek te kunnen doen. Ook de focus op bewegen is heel goed. De ambitie voor duurzame gebouwen. Er zijn wel een aantal vragen die ik daarbij heb. Er is namelijk ook een focus op de inclusiviteit, wat op zich wel goed besproken wordt hierin. Maar wat we hebben gezien bij de eerdere bespreking ergens vorig jaar, geloof ik, over de renovatie van de Vijverhof. Nou, werd duidelijk dat het daar wat inclusiviteit betreft voor kinderen, ouderen, ouders en leraren met fysieke beperking echt wel beter kon. Daar zijn toen ook toezeggingen gedaan om bijvoorbeeld met die Feline die ik toen aanhaalde, die ik ook teruglees in het stuk dat zij hier ook in voorkomt, om daarmee te gaan praten wat er beter kon. Nou, ik denk veel te feitelijke vraag, maar ik ben enerzijds wel benieuwd wat er daar nog misschien is uitgekomen bij de Vijverhof. Als u dat nu niet paraat heeft, ook prima, maar ik ben wel heel erg benieuwd. Is Platform Gehandicapten dus nu ook betrokken bij dit stuk? En wat is er gedaan met hun inbreng? Want dat kon ik niet echt duidelijk teruglezen. Daarnaast, die ambitie voor duurzame gebouwen is goed en daarin is wat GroenLinks betreft een heel belangrijk punt, ook om minder alleen maar te gaan slopen en opnieuw te bouwen, maar ook meer aan, nou ja, het wordt hier vernieuwbouw te doen, ook wel renovatie. Omdat dit, nou ja, zorgt voor de behoud van de karakteristiek van een hele hoop gebouwen die we in deze gemeente hebben. Dus kan ook vaak 10 tot 30% goedkoper zijn en het leidt tot 30 tot 50% minder CO2-uitstoot. En ik zie in dit stuk dus ook wel staan dat er erkenning is voor renovatie, maar geen expliciete voorkeur ten opzichte van nieuwbouw. En daar ben ik wel benieuwd wat er dan meespeelt in de afweging als die gemaakt wordt tegen de tijd dat dat speelt om dan dus wel of niet voor renovatie te kiezen. Omdat ik denk dat het dus wel een aantal voordelen kan hebben. Dus wat speelt er dan in die afweging en waarom wordt er eigenlijk geen expliciete voorkeur genoemd? Daarnaast iets wat ik de heer Koster ook hoorde zeggen over de afschrijvingstermijn van 40 tot 50 jaar. Daarin is het dan ook heel erg belangrijk dat er nog veel meer nadruk komt op goed onderhoud. Dit is ook een belangrijk onderdeel in de keuze voor renovatie dat je dus goed onderhoud doet. Wat we nu vaak zien, is dat de onderhoud vaak vermindert in aanloop naar nieuwbouw of sloop. En dat is dan al een paar jaar duidelijk. En dan beginnen schoolbesturen veel minder te investeren daarin. En dan valt vanzelf zo'n gebouw ook steeds meer uit elkaar eigenlijk, wat zonde is en zeker als je je afschrijvingstermijn met 10 jaar verlengt. Ik denk wel een heel belangrijk punt, hoe wij ook als gemeente daarop blijven sturen, want ik weet dat dit dus bij de schoolbesturen vastgelegd ligt hoe zij omgaan met onderhoud, maar belangrijk.

Denk ik ook, zeker als het gaat over duurzaamheid en ook gewoon de leefbaarheid van deze gebouwen.

Vragen die ik nog had, dank u wel. Dank u wel, Socialistische Partij, meneer Van der Schaft. Jawel. Dus, Socialistische Partij. Nou, dan komen we zometeen wel even met een socialistisch voorstel. Heel veel informatie in het document. Je zou eigenlijk AI moeten gebruiken om het te lezen. Ik heb het ook niet helemaal kunnen lezen, maar ik zou wel een vraag willen stellen die ons nou aan het hart ligt. Als u spreekt over nieuwbouw van middelbare scholen, voortgezet onderwijs, in hoeverre denkt u dat er gekeken kan worden naar gecombineerd gebruik? Dan bedoelen we namelijk bijvoorbeeld het combineren met een poppodium of jongerencentrum.

Zoals dat bijvoorbeeld bij de Neushoorn in Leeuwarden gebeurt.

Is. Daar wil ik het even toe beperken op dit moment. Dank u wel. Dank u wel ChristenUnie, meneer Wilschut, goed. Ja voorzitter, dank voorzitter. Het integraal huisvestingsplan geeft een paar duidelijke richtingen die de ChristenUnie steunt. Denk aan gelijk gaan voor energieneutrale gebouwen. Dat is gewoon heel verstandig en ook goed voor de schepping, maar ook de aanleg van de groen-blauwe schoolpleinen, waardoor spelen meer in het groen gaat gebeuren. Voorzitter, ook het combineren van voorzieningen zien we als een kans waar we nu op sommige plekken al de voordelen van zien. Denk bijvoorbeeld aan het spel, een opvoedpunt in de Waterlelie. Als er bijvoorbeeld plek is voor meer van dergelijke initiatieven, dan zijn we daar zeker voor. Voorzitter, dan nog enkele vragen. We zien dat de gemeente gaat optreden als bouwheer en bij de beschrijving staat dan ook zo mooi natuurlijk dat de rol en positie van het onderwijs wordt meegenomen. Maar hoe zorgen we ervoor dat de onderwijsvisie van de school ook echt tot werkelijkheid kan komen door het gebouw dat gebouwd of verbouwd gaat worden? Hoe borgen we dat de scholen daar niet alleen een rol en positie in hebben, maar dat ze ook dat het heel erg op de prioriteitenlijst staat in de afweging die we uiteindelijk gaan maken? Per project. Voorzitter, dan de verlenging van de afschrijvingstermijn al een aantal keer genoemd. We snappen dat dit nodig is om het hele plan te kunnen financieren. Maar of het verstandig is, is natuurlijk eigenlijk een tweede vraag, want nemen we niet gewoon

Rekening op de toekomst door nu, gezien de krapte van middelen, zo'n besluit te nemen? We zouden

Een reflectie voorzien van het college tot zover. Dank u wel, mevrouw Vogelaar van D66. Ja, dank voorzitter, sorry, ja ik, ik zit u te gapen. Maar ik begon mijn dag vanochtend als voorleesmoeder in groep 3B van basisschool Estsenstein in de klas van mijn dochter. Toevalligerwijs is dat precies hetzelfde klaslokaal als waar ik 25 jaar geleden leerde lezen en schrijven en dat klaslokaal. Dat ziet er nog precies hetzelfde uit als toen. En dat is tekenend voor een flink aantal onderwijsgebouwen in onze gemeente. Het onderwijs is met de tijd meegegaan, maar de huisvesting niet. Een groot deel van onze schoolgebouwen is gebouwd in de jaren 60, 70 en 80 van de vorige eeuw en inmiddels ernstig toe aan grondige renovatie of nieuwbouw. Een nieuw en ambitieus IHP was dus hard nodig en dit stuk beantwoordt wat D66 betreft ook aan die verwachtingen. Het is een omvangrijk en breed gedragen stuk met een lang voortraject, complimenten aan alle partijen die hieraan hebben bijgedragen, want ik lees heel veel dingen waar ik blij van word. Dit IHP ziet de schoolgebouwen niet als een stapel stenen, maar als een integraal onderdeel van de ontwikkeling van kinderen. Wat hen hier maximaal in moet ondersteunen. Dat betekent inzetten op IKC's, domeinoverstijgend werken en aansluiten bij de LEA en figuurlijk en letterlijk ruimte maken voor inclusief onderwijs. En naast een educatieve functie hebben schoolgebouwen natuurlijk ook een maatschappelijke rol. En daarom zoekt dit IHP ook naar verbinding met wijken, verenigingen en inwoners om ruimte te geven aan sport, cultuur en ontmoeting. En dat kunnen wij als D66 natuurlijk alleen maar van harte toejuichen, zeker als dat alles ook nog plaatsvindt in een duurzaam en energieneutraal gebouw, wat tot stand komt onder het bouwheerschap van de gemeente. Tot zover de lofzang, voorzitter, want ondanks ons enthousiasme hebben wij ook een aantal kritische kanttekeningen. Ten eerste proef ik in dit stuk af en toe nog wat terughoudendheid. De mate van samenwerking tussen onderwijs, gemeente en andere betrokken partijen die in dit stuk gezocht wordt, is nieuw en daarom misschien ook wat onwennig en dat uit zich in zinsnedes als waar mogelijk en indien nodig. De ambitie mag wat D66 betreft nog wel wat steviger neergezet worden en uitstralen dat we dit gewoon gaan doen voor onze jeugd, want dat verdienen ze, dat verdienen ze. Wat is de reflectie van de wethouder hierop? Ten tweede en hoe kan het ook anders, voorzitter, de financiën? In het raadsbesluit wordt ruim 50 miljoen extra gevraagd om 5 scholen aan te pakken. Dat is ontzettend veel geld en tegelijkertijd weten we ook dat bouwprojecten altijd langer duren en meer kosten dan je denkt. Ik noemde Vijverhof die twee keer zo duur uitpakte als we van tevoren bedacht hadden. Het is met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid te zeggen dat de kosten ook bij de in dit IHP genoemde projecten hoger gaan uitvallen. Daar komt bij dat de financiering vanuit het rijk ernstig tekortschiet. Het college geeft met dit voorstel aan haar best te gaan doen om de financiële puzzel zo goed mogelijk te leggen en op zoek te gaan naar andere en meer gespreide financieringsmogelijkheden. Maar eerlijk is eerlijk, de financiële plaat is niet geheel rond en de collega's noemden net ook al de risico's omtrent de verlenging van de afschrijvingstermijn. Dat is te verklaren vanuit meerdere en begrijpelijke redenen, maar het is belangrijk dat wij in deze zaal ons goed van dit risicobewustzijn. Het is wat D66 betreft geen reden om niet akkoord te gaan met het IHP, want onze leerlingen verdienen de ambities die hierin opgenomen zijn. Maar het is aan ons allen om hier scherp op te blijven. Dan, voorzitter, verkeersveiligheid. In dit IHP staat verkeersveiligheid bij meerdere scholen benoemd als aandachtspunt, zeker tijdens de drukke haal- en brengmomenten. Wat D66 betreft, stopt goede onderwijshuisvesting niet aan de rand van het schoolplein, maar het gaat ook over een veilige en prettige omgeving waarin kinderen zelf naar school kunnen lopen en fietsen. Eerder pleiten wij daarom altijd vooral voor schoolstraten. Verkeersveiligheidsstatus, wel genoemd als aandachtspunt, maar er worden geen concrete acties of plannen aan verbonden. Daarom hoor ik hier graag iets meer over van de wethouder en dan tot slot als afsluiter, voorzitter, twee tekstuele dingetjes, maar wel eentje waarmee we de puntjes op de i zetten en in onderwijsland is dat natuurlijk wel wenselijk. Als u kijkt naar het tabelletje op pagina 16 van het IHP, dan zult u denk ik met mij eens zijn dat het Veur Voorburg niet in Leidschendam zit, het Veur Lyceum niet in Voorburg en het Sint Maarten College niet in Stompwijk.

En tot slot zou ik de wethouder willen uitnodigen om zijn voorwoord te ondertekenen.

Dank. Dank. Gemeentebelangen Leidschendam-Voorburg, mevrouw Van Saltbommel. Nou, voor ons ligt dan het nieuwe raadsvoorstelbesluit IHP 2025-2040. Allereerst complimenten aan het college en de portefeuillehouder voor dit plan. En GBLV is dan ook trots dat het nieuwe integrale huisvestingsplan van scholen tot stand is gekomen en daarmee zorgen we ook voor duurzame, gezonde en toekomstbestendige schoolgebouwen in Leidschendam-Voorburg. Het vervangt de eerdere losse plannen en de looptijd is 16 jaar met elke 4 jaar een herijking. Door een integraal plan ontstaat betere afstemming, samenwerking tussen schooltypes en verbinding met maatschappelijke domeinen. Er werd hier ook al genoemd dat het belangrijk is: jeugdzorg, cultuur en sport. En we zijn ook verheugd dat er naast de schooltypen ook gekeken is naar verbinding met de andere maatschappelijke domeinen. Nou, dat zei ik echt net al. En dit past geheel in de visie van inclusief onderwijs en waar GBLV voor staat, zodat elk kind kan meedoen, ongeacht achtergrond en/of beperking. Dus doe meer dan alleen een schoolgebouw neerzetten, maak verbinding en creëer mogelijkheden. GBLV wil graag scholen zien waar kinderen zich veilig en gewaardeerd voelen en waar leraren doen waar ze goed in zijn: onderwijzen en begeleiden. De belangrijkste uitgangspunten zijn opgavegericht werken en er wordt per locatie gekeken of onderwijs huisvesting kan worden gekoppeld aan de andere maatschappelijke voorzieningen. De gemeente wil ook zelf bouwheer zijn. Voor deze planning kunnen we alleen maar ondersteunen dat er een sturingsfunctie komt vanuit de gemeente. En elke 4 jaar wordt het herzien. Vraag aan de portefeuillehouder is dan ook: is er gekeken naar het nationaal programma van eisen PVE? Dit punt komt namelijk van GBLV en ja, wij komen er eigenlijk steeds op terug. Frisse Scholen is het nationaal programma van eisen dat in Nederland is ontwikkeld om schoolgebouwen gezonder en comfortabeler te maken voor leerlingen en leerkrachten. Zoals we volgens de luchtkwaliteit voldoende ventilatie tegengaan van hoge CO2-concentraties en fijnstof en een goede temperatuur zorgen voor zowel in de winter voor voldoende verwarming en in de zomer voorkomen van oververhitting door bijvoorbeeld zonwering toe te passen. Nu zie je nog wel eens dat er bij de school, dat zag ik laatst ook als ik op een basisschool was, dat de ramen openstaan en dat is best koud. En dan vraag je aan een kindje: heb je het niet koud? Maar ja, die zeggen dan toch wel vaak nee, dat ze het niet voelen. Maar ja, het lijkt me toch niet handig. Wat ook belangrijk is, is voldoende daglicht en goede kunstverlichting, zoals ik las, en die kan dan de concentratie weer bevorderen. En het programma werkt dan met 3 ambitieniveaus waar de scholen kunnen kiezen op welk niveau ze willen investeren en per locatie wordt dan een huisvestingsonderzoek uitgevoerd. Nou, er zijn 5 scholen die op korte termijn aan de beurt zijn en voor ons dit. Dan wordt dan als raad financieel besluit gevraagd. En GBLV begrijpt dat er veel geld mee is gemoeid. Echter, het onderwijs en de jeugd is de toekomst, hetgeen wij als GBLV hoog hebben staan. Wij stellen dan ook dat onderwijs de basis voor de toekomst van onze kinderen en onze gemeenschap is. Energieneutrale gebouwen als standaard boven wettelijk niveau brengen. GBLV ziet dan ook graag dat een stap wordt gezet van bijna energieneutraal naar energieneutraal bouwen. Dus de vraag aan de portefeuillehouder hoe hij dat ziet? Voorzitter, ik wilde graag een mooi voorbeeld noemen van vernieuwing van basisschool zoals de Maria Bernadette. Het gebouw voldeed niet meer aan de eisen van deze tijd. Het was verouderd, slecht geïsoleerd en mede door GBLV is er echt een doorbraak bereikt. Dan hebben we ook nog de School Stichting Vlietkinderen. Die gaan nu samen als kindcentrum Reijerscop, een moderne, duurzame plek waar onderwijs maar ook opvang en sport samenkomen. Het nieuwe gebouw wordt gezond, energiezuinig en past in een groene omgeving. Hiermee laten we als gemeente zien hoe onderwijs, sport en buurt elkaar kunnen versterken. Nou, nog een laatste mooi voorbeeld. De vernieuwing van de basisschool De Vijverhof. GBLV heeft zich er hard voor gemaakt voor het beschermen van de monumentale waarde van de school in goed overleg met omwonenden en de school is een breed plan gedragen. En daardoor kreeg de wethouder van GBLV zijn steun. Het resultaat is een mooi gebouw dat recht doet aan de historie van de wijk en klaar is voor de toekomst en voldoet ook aan de duurzame eisen. Wat wij ook heel erg belangrijk vinden en fijn is dat de inwoners, leerlingen en omwonenden bij projecten worden betrokken voor de uitwerking en dat ze goed mee participeren. Van het besluit wordt aan ons gevraagd of wij buiten het steunen van het IHP de financiële onderbouwing willen steunen. De rol van de gemeente als bouwheer, wat trouwens met een heel mooi woord is vermeld, bouwheer, en de opdracht aan het college om een bredere financieringsstrategie uit te werken. Voorzitter, ik ga naar een

Afronding. GBLV kan zich helemaal vinden in dit raadsvoorstel en

Volg de ontwikkelingen dan ook graag. Tot zover. Dank u wel, dan ga ik naar meneer Voortman van de VVD. Ja, dank u wel, voorzitter. Ik probeer het wat compacter te houden als u het niet erg vindt. Het raadsvoorstel een nieuw IHP is er eindelijk, zou ik zeggen. Jeetje, wat hebben we weer lang moeten wachten op dit stuk? Maar wel een voorstel dat ligt in het verlengde van een breder inzicht, een andere kijk op en eerdere processen rondom de ontwikkelingen van het kind. Op inhoud en uitgangspunten kunnen we ons goed vinden in het voorstel. De context voor een kind is vergroot van alleen onderwijs naar parallel lopende processen rondom de ontwikkeling, zoals jeugdzorg, wonen, welzijn, sport en cultuur. En daarmee is het ook mogelijk om een invulling te geven aan een andere context ten aanzien van functionaliteit van gebouwen en omgeving. Deze is ook sterk verbreed. Naast toepassing van alle duurzaamheids- en functionele eisen is er een directe koppeling met de LEA en meer aandacht voor zaken als inclusiviteit en waar mogelijk toepassing van een IKC-concept en het opperen van een combi van nieuwbouwschool en bijvoorbeeld woningbouw is een mooi voorbeeld van omdenken. Daarvoor een compliment. Nou, toch iets over timing en financiën. Projectmatig is de aanloop naar een IHP er één van jaren en jaren. De raad is ook deels meegenomen met de reis van een brede visie van kindontwikkeling tot inbedding in het huidige IHP-voorstel. Maar qua financiële ontwikkeling voelt het toch niet helemaal accuraat. Als we naar het huidige voorstel kijken, krap 2,5 week geleden hebben we de begroting uitgebreid besproken en uiteindelijk geaccordeerd, niets over onderwijs. En nu, 2,5 week later, ligt er een voorstel om door wijzigingen in het IHP en toepassing kredieten akkoord te gaan met 50 miljoen voor diverse zaken. Had dit niet eerder, bijvoorbeeld voor de begrotingsbespreking, kunnen plaatsvinden? Het voorstel nu is zonder goede financiële onderbouwing in feite een akkoord geven op een ongedekte cheque. Kan de portefeuillehouder duidelijk en concreet omschrijven wat de financiële strategie is om dit verzoek mee te onderbouwen en wat de verlenging van de afschrijvingstermijn op kan leveren? Dit laatste mag je ook zien in de context van de harde financiële realiteit dat wij nu echt op de drempel staan van een ravenjaar 2026 en wat dit dan gaat betekenen voor...

Voor ons, voordat Ravina komt, nog dieper in of kan de wethouder ons daarvoor behoeden? Dank u wel.

Dank u wel en dan kijk ik gelijk naar de wethouder met het verzoek zoals gebruikelijk de persoon naast u in functie even voor te stellen. Ja, dank u wel, voorzitter, en naast mij zit onze senior beleidsadviseur onderwijs, huisvesting en maatschappelijk vastgoed. Voorzitter, allereerst wil ik iedereen danken voor de mooie woorden die zijn uitgesproken voor het integraal huisvestingsplan. Terecht worden de onderwijspartijen genoemd en iedereen die eraan heeft meegewerkt, waaronder inderdaad ook de ambtenaar hier links van me, ook ambtenaren die hier nu meekijken. Ja, waar hard aan is gewerkt en daarnaast wil ik ook hier benoemen dat ook, en dat maakt het denk ik extra bijzonder, dat ook juist de kinderopvang eigenlijk de hele, het hele project, het hele proces heeft meegedraaid. En dat is ook wel bijzonder. Hoewel een integraal kindcentrum nu wel de norm eigenlijk is, is het niet vanzelfsprekend dat zij al zo vroegtijdig worden betrokken bij het opstellen van het integraal huisvestingsplan en daarnaast ook in het IHP ziet u ook meerdere mensen die er vanuit verschillende rollen ook een bijdrage hebben geleverd aan de visievorming. Dus dat is mooi. Vanaf het allereerste moment was ook duidelijk dat dit niet alleen om stenen zou gaan, zoals ook meerdere keren is opgemerkt. Maar dat gaat over hoe kunnen we gebouwen ten dienste laten staan van kindontwikkeling en talentontwikkeling en ook een fijne werkplek voor pedagogisch medewerkers en onderwijzers die hun vak kunnen uitoefenen? Dus dank daarvoor. Voorzitter, ik heb een aantal vragen gekregen. En die zijn eigenlijk te ordenen in een aantal onderwerpen: duurzaamheid, de financiën uiteraard, en nog een aantal vragen over het bouwheerschap en het combineren van functies en nog een aantal losse vragen die ik langs zal gaan. Voorzitter, laat ik allereerst inderdaad bij duurzaamheid beginnen. Een hoge ambitieniveau. Het werd inderdaad ook al erkend en eigenlijk de vraag of je dat in deze tijd nog een ambitie kan noemen of dat dat gewoon het nieuwe normaal is. We zetten inderdaad hoog in, werd vanuit GBLV ook al aangegeven, de stap van bijna energieneutraal naar energieneutraal. En ja, dat is eigenlijk al voortsorterend op de toekomst en daar krijgen we geen financiële middelen voor vanuit het rijk om die stap te maken. En daar leggen wij zelf eigenlijk vanuit de duurzaamheid ook geld bij toe, zodat we die stap kunnen maken. En daarnaast wordt er ook terecht gewezen op het belang van frisse scholen, groep binnen klimaat en het belang daarvoor voor kinderen om goed tot leren te komen. Nou, u ziet bijvoorbeeld ook een bijdrage van de leraar van het jaar, Pieter Uittenbogaard, leraar economie van Sint Maarten College, die ook dat belang van goede ventilatie onderschrijft en benadrukt. Dus daar is ook waar wij zeker ook aandacht voor hebben in het IHP en ook in het uitvoeringskader waarin wij streven naar frisse scholen, klasse B zoveel mogelijk. Maar dit is één van de grotere vraagstukken die we hebben en daar waar we ook aandacht voor hebben en ook vol op inzetten. Voorzitter, dan ook een vraag of een opmerking van het belang, ook in het kader van duurzaamheid, de keuze voor renovatie of nieuwbouw. Daar zitten wij, en ik hoop niet dat dat IHP daar de indruk geeft, maar daar zitten wij absoluut niet dogmatisch in. Dat is al bijna per project moet gekeken worden wat het meest opportunistisch is, waarbij je ook zomaar door voortschrijdend inzicht tot een andere afweging kan worden gekomen. Een voorbeeld is bijvoorbeeld de 3Master die voor nieuwbouw in de planning staat, waarbij nieuwe inzichten, voortschrijdend inzicht, eigenlijk nu de afweging is of het daar niet tot renovatie of vernieuwbouw zou moeten komen. En ja, enerzijds scheelt dat een impact op de omgeving en ook qua materialen en anderzijds is het ook iets waardoor de toko kan blijven doordraaien zoveel mogelijk. Dus dat zijn allemaal afwegingen die per project worden bekeken.

Moeten worden en

Onderhoud

Is daar ook cruciaal voor, voorzitter. Meneer Wilschut. Ja, andersom wil ik ook wel een lans breken dat soms nieuwbouw ook gewoon het verstandigst kan zijn en dus die mogelijkheid moeten we ook zeker open laten. Ook al ben ik het helemaal mee eens dat er heel goede redenen zijn om dat.

Is gewoon een structuur van een gebouw heel onhandig, waardoor je onderwijsvisie bijvoorbeeld gewoon niet tot uiting kan komen. Ja, dan moeten we dat gewoon helemaal niet willen. Ja, voorzitter, daar ben ik het natuurlijk helemaal mee eens. Ze zitten daar niet dogmatisch in. Of dat we daar een bepaalde voorkeur voor hebben. Dat zal per project een afweging in gemaakt moeten worden en om gelijk inderdaad ook de vraag van de ChristenUnie te beantwoorden over het bouwheerschap. Ja, daarin is natuurlijk ook geborgd bij elk project dat de onderwijsvisie vooraan staat qua prioriteiten. We willen echt kijken hoe we dit soort projecten veel meer vanuit een bijna soort van gebiedsontwikkeling willen bekijken waarin we verschillende functies met elkaar kunnen combineren. En een schoolgebouw ook echt een functie voor de wijk kan hebben, maar onderwijs is echt leidend. Het gebouw wordt ook juridisch eigendom van de school. Dus ja, dat zal gewoon in goede overeenstemming natuurlijk met de school ook moeten plaatsvinden, waarbij het onderwijs natuurlijk ook wel zich bewust ervan is dat echt alleen sec een onderwijsgebouw, dat dat tegenwoordig met de schaarse ruimte, maar ook de financiële middelen, en ook gewoon vanuit de visie voor kindontwikkeling, ja, eigenlijk bijna niet meer kan en dat we dus breder moeten kijken. Voorzitter, wat dat betreft inderdaad die duurzaamheid, juist door goed in te zetten op die duurzaamheid, is het ook verantwoord om langere afschrijvingstermijnen te kunnen gebruiken. Dus we kijken echt inderdaad van, hoe kunnen we die gebouwen zo lang mogelijk verantwoord mee laten gaan, niet alleen technisch, maar ook modulair, dus ook als er misschien een andere functie voor in de plaats zou moeten komen. Dus daarom vinden we het verantwoord om die afschrijvingstermijnen daarop aan te passen. Ik had net even gekeken, maar de gemiddelde leeftijd van een schoolgebouw nu is gemiddeld 44 jaar, dus dat betekent, en dat is dus een gemiddelde, dat er ook een aantal zijn die nog een stuk ouder zijn, dus dat onderstreept ook maar de noodzaak om hier goed werk van te gaan maken. Echter, dat levert inderdaad qua kapitaallasten natuurlijk geld op omdat je over een lange termijn over een aantal jaren meer gaat afschrijven. Alleen dat geld komt niet vrij om te investeren. Hoewel ja, je investeert het wel, maar het is ook gewoon een manier om dit plan, dit ambitieuze plan, te kunnen bekostigen. Want ja, zoals u ook ziet, ontstaat er op een gegeven moment qua kapitaallasten iets van 1,5 miljoen, meen ik, bovenop wat we nu gereserveerd hebben voor het onderwijs. Heeft de vergelijking landelijk is uitgerekend dat er 1,2 miljard per jaar tekort komt en voor ons komt het ongeveer neer tussen de 3 en 5 miljoen euro structureel, maar dat is dus geld wat we inderdaad gebruiken om

De financiële haalbaarheid van dit plan.

Ja, uiteindelijk deze plannen te kunnen bekostigen. Maar er blijft inderdaad een tekort op zitten. Ik zie een interruptie van meneer Koster. Ja, voorzitter, bedankt. Mag ik er dan ook vanuit gaan dat wij minder nieuw en min, hè? Want ik lees in sommige stukken dat wij al veel sneller dan 50 jaar vernieuwbouw doen.

Of grote vernieuwingen gaan doen. Als we nu de afschrijvingstermijn naar 50 jaar zetten, mag ik er dan vanuit gaan dat we dat niet meer gaan zien? Ja, voorzitter, dat kan ik niet op voorhand uitsluiten. Daar zal zelfs je inderdaad zien dat bijna geen enkel gebouw op dit moment, ondanks de leeftijd van de gebouwen, volledig is afgeschreven. Dat komt omdat er in de tussentijd ook allerlei investeringen nog zijn gedaan en bijgebouwen of allerlei aanpassingen die ook geactiveerd zijn. Ja.

Wil zoveel mogelijk. Natuurlijk wil je dat voorkomen? Natuurlijk in de toekomst, maar ja, uitsluiten kan je dat natuurlijk niet volledig. Meneer Koster, dat brengt dan tot de vervolgvraag vanuit het oogpunt van rentmeesterschap. Denk ik dan even 30 jaar vooruit en we gaan dit doen. We hebben minder afschrijfkapitaallasten elk jaar, waardoor de hoeveelheid restwaarde op een termijn hoger is dan die zou zijn als we dat termijn niet zouden verkorten. Nu zijn we over 25 jaar een gebouw zoals u net aangeeft moet misschien alsnog nieuwbouw en nu moet je een hoger verlies inboeken, wat uiteindelijk ook weer een hogere kosten met zich meebrengt bij toekomstige nieuwbouw. Als je dat termijn niet uitlaat. Is daar in dit voorstel dan ook wel ruimte voor dat je dat kan doen, want anders

Ben je pijn aan het uitstellen voor naar de toekomst en dat zou ik ook niet willen. Ook voor toekomstige gemeenteprojecten, et cetera. Ja, het is een punt, voorzitter, dat er nog op sommige gebouwen nog boekwaarde zit, dus dat zal per project wat naar de raad komt, zal dat mee moeten worden genomen in de uiteindelijke definitieve budget.

En daarbij

Natuurlijk op inzetten.

Is dat we daar op een verantwoorde manier inderdaad mee omgaan. Voorzitter, dank, maar die boekwaarde, die zullen nu hoger zijn als je termijn niet af hebt omdat je minder afschrijft per jaar, dus tenzij je tussen die 40 en 50 jaar pas gaat vernieuwen. Maar ik lees in dit stuk, soms gaan we al naar 2050, 30 jaar zijn erop.

Dan heb je gewoon hogere boekwaarde die overblijven. Dat is dan iets waar je op dat moment hogere kosten aan hebt als je dat verlies gaat boeken. Ja, voorzitter, het is misschien, maar misschien begrijpt de heer Kosten niet helemaal correct. Dan moeten we dat even rechtstellen, maar sowieso het gebouw, hè? Dat schrijven we af, inderdaad in 50 jaar, maar binnen het gebouw bijvoorbeeld bepaalde installaties en andere zaken, die hebben een kortere afschrijvingsduur en daar zal je inderdaad ook tussentijds weer in moeten investeren. Maar we proberen natuurlijk gewoon naar de raad toe om gewoon...

Te schetsen. Ik denk dat het nog, ja, voorzitter. Ik vraag, ik denk dat er nog een verduidelijking nodig is.

Ik ben bang van wel.

Maar ik zag ook de heer Wilschut.

Zijn vinger en hand omhoog. En voorzitter, ik heb een ander punt, dus misschien moeten we dat dan niet gaan vermengen. Nou, ik zal dan de vraag zo formuleren: Voorzitter, is er in dit plan rekening gehouden met het risico dat je op een later...

Punt hogere

Je nu lagere afschrijvingen gaat doen? Heeft u een wethouder? Even. Ik moet even puzzelen. Ik meen dat als de heer Kosten bedoelt dat als er een school is en die vraagt nieuwbouw en de relatie even tussen de nieuwe afschrijvingstermijnen en hoe we dat nu doen. En dat daar een, hè je schrijft dus nu eigenlijk meer af, omdat daar een kortere afschrijvingstermijn is. Ik kan dat niet een-op-een zo een antwoord opgeven, want het is in elk geval van meerdere factoren afhankelijk van hoe ver je afschrijft.

Voor hoeveel die in de boeken stond en hoe ver er wordt afgeschreven. Dus ik weet niet of daar een

Een relatie op dit moment bestaat. Ik zou daar technisch misschien op terug kunnen komen. Als u dat, laten we dat doen ja, helemaal goed. Voorzitter, ik wou zeggen, mevrouw Vogelaar hier, maar misschien kan ik toch nog een klein beetje helpen hè? Want zoals ik de wethouder begrijp, is geleerd wat we de afgelopen jaren hebben gezien dat we af en toe wat vaker een bijgebouw moeten doen om zulke dingen, gaan we nu nieuwbouw of vernieuwbouw doen waar je wat meer flexibiliteit in hebt en wat duurzamer waardoor je ook

Maar verwacht dat je wat langer mee kan doen, waardoor je dus minder vaak hopelijk ingrepen hoeft te doen, waardoor dus die 50 jaar.

Te verantwoorden is, heb ik dat goed begrepen?

Voorzitter, dat is zeker goed begrepen. Heeft u nog een andere vraag? Nee, mevrouw Vogelaar. Ja, eigenlijk was mijn vraag gericht aan meneer Koster, maar goed, nu voel ik me bezwaard dat ik dit onderwerp verder uit trek. Maar het klopt dat de heer Koster zegt, hè? Het technisch gezien sluit zijn verhaal naadloos aan. Maar zoals ik in mijn betoog al zei, de financiële plaat is niet helemaal rond en dat is ook gewoon omdat we voor een gedeelte afhankelijk zijn van andere partijen.

Hoe zou u dit oplossen? Nou meneer, volgens mij, voorzitter, heeft mevrouw Vogelaar als haar interpretatie van mijn vragen dat ik dit niet wil, dan is die interpretatie verkeerd, want ik probeer te begrijpen wat de risico's zijn die we als raad nemen. En ik denk dat het reëel is om dat met elkaar wat duidelijk te hebben, zoals u in uw betoog terecht zelf ook zei dat we die risico's met elkaar scherp hebben. Niet omdat het per definitie een slecht idee is, maar wel omdat we daarin risico's met elkaar misschien nemen. En dat moet je duidelijk hebben, en daar probeer ik voor mijn fractie ook, omdat er andere fracties ook zorgen hebben.

Zorg en risico's

Reëel zijn we dat we daar rekening mee moeten houden? En ik, ik krijg daar wat meer

In.

Ja, daar sluiten we ons natuurlijk helemaal bij aan. Dank, voorzitter. Mevrouw Feld, dank u wel. Ja, dit gaat mij technisch echt allemaal zwaar te boven, maar over afschrijvingstermijnen en zo. Maar wat ik me wel nog afvroeg, heeft hierin dus de mate van onderhoud ook een rol? Neem dat neem ik dan weer aan in die afschrijvingstermijn dat je dat überhaupt kan verlengen. Want als ik een voorbeeld kan nemen van mijn middelbare school Delta in Voorburg, dan hadden we daar op een gegeven moment een hele mooie nieuwe schuifdeur in de aula. Maar ondertussen moesten alle ramen open en zaten we bibberend, omdat het inderdaad wat betreft luchtkwaliteit gewoon niet meer te harden was eigenlijk. Dus wat dat betreft was het gebouw gewoon echt op een gegeven moment niet meer te doen en dat zit dus nu ook in de steigers om vernieuwbouw te worden. Maar dat lijkt me toch wel een onderdeel van goed onderhoud dat je ook op zo'n structurele wijze een gebouw goed onderhoudt. En zit daar in dit plan dus ook echt wel verbeterstappen in?

Punt. In ieder geval als gemeente ook iets meer gaan sturen en dat is lastig, want we zitten daar niet direct op. Maar hoe? Ja, hoe kijkt de wethouder daarnaar? Ja, voorzitter, volkomen terechte opmerking inderdaad. Ik zei al eerder, het onderhoud is cruciaal. Wij hebben natuurlijk regelmatig het contact, ook met het onderwijs, ook over dus de staat van de gebouwen en één onderdeel waar die daarbij ook ter sprake moet komen, zijn er meerjarenonderhoudsplannen waarin we inderdaad ook inzicht krijgen in de staat van het gebouw, maar ook alle werkzaamheden die gepland staan om dat gebouw ook in goede staat te houden, zodat ook te verantwoorden is waarom we met deze afschrijvingstermijnen werken. Overigens gaan technisch de scholen, de gebouwen zelf, langer mee dan 50 jaar. Maar is dat inderdaad een boekhoudkundige aangelegenheid, maar waarbij inderdaad onderhoud...

Degelijk meespeelt met het, ja, met het verantwoorden van dit soort termijnen aanhouden? Absoluut, ja. Mag ik daar dan ook uit constateren, voorzitter, dat de wethouder dus wel eens is dat het nu wat betreft onderhoud dan af en toe misschien niet goed genoeg gaat en zeker niet om daar meer de ambitie van bijvoorbeeld die afschrijvingstermijn naar u, maar

Gewoon ja, goede, langdurig goede scholen om die waar te maken dat daarvoor dus wel echt een tandje bijgezet moet worden op het punt van onderhoud. Of snap ik dat dan verkeerd? Voorzitter, daar kan ik nu geen generieke opmerking over maken, maar de opmerking dat onderhoud van belang is en dat wij daar als gemeente natuurlijk ook belang bij hebben, dat is de primaire verantwoordelijkheid van het onderwijs zelf. Maar wij zitten daar inderdaad bovenop en daar hebben wij gewoon het goede gesprek over. Dus helemaal eens ja. Ja, voorzitter, we hadden het al inderdaad over de financiën en terecht een aantal vragen over de afschrijvingstermijnen. Ik noemde net al even heel kort ook de financiering die wij vanuit het Rijk krijgen voor onderwijshuisvesting en met name het tekort eigenlijk, hè? 1,2 miljard wordt wel eens over gesproken jaarlijks structureel. Ja, het zou neerkomen op tussen de 3 en 5 miljoen ongeveer voor Leidschendam-Voorburg. Nou ja, met een tekort van 1,5 miljoen eigenlijk. Toont wel aan dat we, hoewel we ambitieus zijn, we geen gouden kranen en dergelijke voorzien in deze plannen, maar dat we echt wel wat dat betreft gewoon doelmatig met elkaar kijken naar wat.

Ambitieus.

Maar wat wel natuurlijk belangrijk is, is dat we het daar niet bij kunnen laten. Dus, meneer Wilders, goed. Ja, de wethouder geeft aan, we kunnen, we krijgen geen gouden kranen, zeg maar. Nou, dat lijkt me verstandig, maar ik kan me wel voorstellen dat op het moment dat wij nu al zien dat we landelijk berekend eigenlijk een groter gat hebben dan wat we eigenlijk echt hebben. Dat we het risico wat mevrouw Vogelaar van D66 ook al aangaf.

Nou, een verdubbeling van de kosten is misschien overdreven, maar wel hoger dan wat we nu ingeboekt hebben gaan zien. Hoe kunnen we dat voorkomen? Nou, ik zie het juist omgekeerd, voorzitter. Het is alleen inderdaad een. Volgens mij hebben we hier een realistische planning. We hebben ook gekeken naar de plannen die al in het vorige IHP zaten en daarvan hebben we gekeken naar de scope en daar stellen we ook in dit raadsvoorstel bij om die eigenlijk op te plussen op basis van voortschrijdend inzicht en aanvullende eisen en ambities. Dus volgens mij hebben we hier nu, natuurlijk hè, naar eer en geweten, een realistische financiële prognose. Die natuurlijk ook jaarlijks misschien wel met indexering bijgesteld zou moeten worden en waar ook nog voor sommige scholen een boekwaarde op te lossen is. Maar dit is wel het financiële kader waarbinnen we gaan werken en mijn opmerking over het rijk en over de rijksfinanciering geeft eigenlijk alleen aan dat we met dit plan, hoewel ambitieus, niet hele gekke dingen doen. Dus het is meer het realiteitsgehalte van deze plannen waar ik veel meer in zie is dat we ook de financiering en dat we eigenlijk per project gaan kijken, dat leest u ook in het IHP en ook in het uitvoeringsprogramma, hoe kunnen we nou vanuit de inhoud, waarbij onderwijs en talentontwikkeling van kinderen leidend is, hoe krijgen we nou ook andere partijen die van het gebouw gebruik kunnen maken en daarmee ook meerdere kostendragers en in sommige gevallen misschien ook wel bijvoorbeeld met woningbouw, waardoor je inkomsten vanuit woningbouw kan aanwenden om schoolgebouwen, het tekort daarop, te kunnen financieren. En dat is inderdaad nog niet dichtgerekend en inderdaad ook naar de VVD. Het is een behoorlijk bedrag wat dat betreft, wat in dit plan naar voren wordt geschoven en dus daar heeft u helemaal gelijk in. Maar er zit wel degelijk hier een absolute inspanningsverplichting voor ons als gemeente om samen met het onderwijs te kijken naar meer koppelkansen en ook kostendragers indien om wat voor reden dan ook er toch een gat blijft bestaan tussen wat we nu opnemen in de begroting en wat een plan uiteindelijk gaat kosten. En als daar een te groot gat tussen zit, dan zit er ook nog altijd een mogelijkheid en dat geven we ook aan dat we gaan faseren in de planning. En dat zou ook. Dat is natuurlijk niet wat de voorkeur heeft, want zoals je ziet, de gebouwen zijn echt wel toe aan vernieuwing, maar dat is ook altijd een sturingsinstrument dat u als raad heeft om te temporiseren en daarmee ook financieel beter uit te komen op het geheel. Ja, voorzitter, dat maakt eigenlijk ook dat bij de vraag van de SP over het combineren van gebruik en. U noemde specifiek voorbeeld, dat mag misschien na de vergadering ben ik nog wel even benieuwd welke dat was, want het klonk interessant. Maar inderdaad, dat soort combinaties vanuit de inhoud beredeneerd, daar zijn we nadrukkelijk naar op zoek, niet alleen vanuit de financiële overweging, want het is echt vanuit de inhoud. Hoe kunnen we daar veel meer functies bij elkaar die elkaar eigenlijk alleen maar kunnen versterken? Denk bijvoorbeeld aan de Waterlelie, hoe goed dat daar inderdaad is. Hoe goed dat daar gaat, dat is een mooi voorbeeld, maar ook omdat de ruimte gewoon schaars is, dus ook de zaken. We krijgen regelmatig ook als college of als gemeente van bepaalde clubs, of het nou een VVE is of een andere hobbyclub, van wij zoeken ruimte. Ja, dat zijn natuurlijk mooie voorbeelden waar bijvoorbeeld een onderwijsgebouw waar na schooltijd er ruimte kan worden geboden voor dat soort initiatieven en op die manier kijken we inderdaad hoe we dat combineren. Voorzitter, dan kom ik even kijken. Nog twee punten. Als ik het even goed, nee, drie punten. Eén ging even over de buitenruimte. Terechte opmerking gaat over een advies vanuit de VNG om van buitenruimte aan te houden van 3 m² per leerling naar 5. Misschien heb ik ook in de beantwoording aangegeven. Wij krijgen financiering op basis van de verordening. In onze verordening staat 3. Het is niet zoals we de verordening aanpassen naar 5 dat we ook financiering krijgen. Dit is echt gebaseerd inderdaad op de normbedragen die we vanuit het rijk krijgen. Ook per project is het verschil. Bij de ene school hebben we gewoon ruimtelijk meer mogelijkheden om dit te doen en de andere school minder. Maar ik snap de beweging en daar komt ook een nieuwer modelverordening, heb ik begrepen, aan vanuit de VNG, maar de lobby moet dan wel ook zijn dat we daar ook voldoende middelen voor krijgen. Dan, voorzitter, ging ook even, oh, sorry, dan blijf ik toch bij het CDA nog over de voorrangsregels. Volgens mij had de heer Koster het specifiek over het VO. Dit is nou precies iets wat regionaal is geregeld. Er gaan heel veel kinderen vanuit onze gemeente in Den Haag of in andere gemeentes naar school en omgekeerd. En daar hebben de schoolbesturen een verantwoordelijkheid om die verdeling met elkaar op een goede manier te regelen en dat is met het loting dat je de voorkeuren aangeeft op welke school je wil gaan. En daar zitten wij niet bij aan tafel. Dat is echt een verantwoordelijkheid van de schoolbesturen.

En ja, daar wil ik het eigenlijk.

Plekken waar er heel veel woningen bij worden gebouwd.

Rondom ons in onze aangrenzende gemeente, zodat dat opgevangen wordt. Wethouder, gezien de tijd die u resteert, graag kort. Ja, kort antwoord is dat de schoolbesturen daar met elkaar afspraken regionaal ook over maken en ook aangeven of er extra capaciteit vrijgemaakt moet worden. Dus dat moet echt vanuit de schoolbesturen komen. En ja, daar ligt echt die verantwoordelijkheid. Voorzitter, even kijken, dan had ik nog een vraag over inclusie. Stellen voor de datum 1 miljoen euro te reserveren om inclusie, om daar per project stappen in te kunnen zetten om te kijken wat daarvoor nodig is. Nou, u zag inderdaad ook het interview met Feline in het IHP die daar een duidelijke mening ook over heeft. Wij in het IHP ziet u ook dat we de nieuwste NEN-normen daar ook op basis van toegankelijkheid dat we dat echt als uitgangspunt nemen. Maar ik moet ook in alle eerlijkheid bekennen dat het platform niet als zodanig is gesproken in dit verband, maar ik kan wel aangeven dat we dat per project dat.

Inderdaad die processtap om daar

Ook over mee in gesprek te gaan en op die manier te borgen. Mevrouw Feld, ja dank. Dit is wel jammer om te horen, want dit komt voort uit een toezegging die ik eerder van de wethouder heb gehad dat bij het Integraal Huisvestingsplan het platform betrokken zou worden. Dus als dit weer een toezegging is dat ze bij de volgende projecten betrokken gaan worden, ligt hij wel. Nou ja, moeten we daar heel goed voor vertrouwen in zijn? Ik denk dat het mooi zou zijn als dit nog toegevoegd kan worden in dit project of in deze tekst misschien zelf ergens.

Het zij als bijzin dat we inderdaad dus dat platform ook echt bij dit soort, nou ja, bij nieuwbouwprojecten of bij projecten bij scholen gaan betrekken. Ja, voorzitter.

Ik zal op de kortst mogelijke termijn contact opnemen met het platform en kijken wat we daar mee kunnen doen. Platform prima, ja, laten we dat zo doen. Het was ook geen komma. Ik kijk even.

Of alle vragen beantwoord zijn. Mevrouw Vogelaar. Ja, dank voorzitter. Ik had de wethouder nog gevraagd om iets te zeggen over verkeersveiligheid en om een kleinere reflectie te geven.

Op mijn constatering dat ik af

Wat nou ja, nog wat terughoudendheid proefde in de samenwerking tussen de verschillende partijen die aan dit plan hebben gewerkt. Wethouder kort en bondig: die terughoudendheid, dat als u dat leest, u moet van mij echt aannemen dat we daar echt vol op gaan inzetten. Niet alleen vanwege schaarste ruimte en de financiële opgave, maar ook omdat we hier echt in geloven dat we hier echt dus echt volop gaan inzetten en komen binnenkort.

Ook denk ik met een voorbeeld daarvan hoe we dat op een goede manier hebben gedaan.

Nodig gaan we iets doen. Nou ja, en daar proefde ik een beetje mee van jongens. Ga er nou gewoon voor, laat die voorbehouden achterwege. Ja voorzitter, dat zie ik.

Van echt de intentie die we hebben om hier echt ergens werk van te maken, dus dat zie ik als een steun in de rug, de verkeersveiligheid. We hebben een actieplan verkeersveiligheid waarin de veilige schoolroutes en veilige schoolomgeving een prominente plek hebben. Hier hebben we in dit plan juist die koppeling gelegd en we zullen in het uitvoeringsplan zien dat het een integrale aanpak is waarbij verkeersveiligheid ook een prominente rol heeft. En dan had u ook nog een punt over de tekstuele aanpassingen met uw permissie, voorzitter.

De juiste kernen inderdaad toevoegen en ook nog ergens een spellingsfout dt, maar dan weet u ook dat het niet door AI is gemaakt. Helemaal goed.

En met het verzoek om aan te geven dat een hamerstuk of bespreekstuk wordt, meneer Koster. Ja, dank voorzitter. Nou, ten eerste, voorzitter, voel ik het heel leuk om als masterstudent accounting toch in debat te hebben over afschrijvingstermijnen. Maar om de CES uit te gaan, voorzitter, ik overweeg nog een motie over die.

Norm van de VNG en

Ik nog even contact hebben over de wethouder, dus in dat geval een bespreekpunt, anders wat mij betreft een hamerstuk. Dank u wel, mevrouw Feld. Ja, dank dank voor de beantwoording ook ja, wat betreft inclusie denk ik dat er een hoop goede stappen worden gezet, even als we dat op andere punten gebeurt. Maar hierin wil ik dat toch ook misschien nog wel vastgelegd hebben in dit stuk dat we dus ook echt mensen die hierin ervaringsdeskundigen zijn, die hierin weten hoe het is om te leven met een welke beperking dan ook, dat we hun ook echt mee laten praten als het gaat over. Hoe maken we

Gebouw inclusiever en toegankelijker?

Aan de al goede stappen die gezet worden om dit in de toekomst beter te doen. Dank u wel. Helder, dank u wel, meneer Van der Schaft. Ja, voorzitter.

Hier een mogelijke

Amendement, dus wat dat betreft laat ik me daardoor leiden of het wel of niet een ademstekort. Meneer Wilders, goed. Ja, voorzitter, Chris nu is het positief over de richting die we vastleggen en de twee zorgen die we hadden met betrekking tot het vooropzetten van onderwijsvisie van de scholen en de afschrijvingstermijnen hebben we comfort gekregen door het antwoord van een wethouder. Om even in te zoomen op die afschrijvingstermijn nemen we de verantwoorde keuze, denk ik, om naar 50 te gaan als we voor gebouwen gaan waar wij flexibeler kunnen omgaan en qua duurzaamheid gelijk in stap zetten en dat zit er volgens mij in. Voorzitter, nog kort over financiën. Dat is inderdaad echt wel een fors gehad en daarom.

Financiële strategie die we gaan ontwikkelen, de meekoppelkansen, alhoewel dat een vreselijk woord is, en de lobby richting

Dank u wel, dan even kijken, wie had ik een school genoemd, mevrouw Vogelaar? Dank u wel, voorzitter. Ja, dank aan de wethouder voor de beantwoording. Ondanks alle mitsen en maren die we besproken hebben, ben ik echt wel heel blij en tevreden over dit plan, dus daarvoor nogmaals complimenten. Inhoudelijk kan het wat mij betreft een hamerstuk zijn, want nou ja, dat voelt een beetje gek bij zo'n bedrag, maar het zit.

Goed in elkaar, dus wat mij betreft hoeven we het daar niet verder over te hebben.

Maar als er moties en amendementen zijn, dan willen we daar uiteraard ruimte voor geven. Dank u wel, mevrouw Van Saltbommel. Voor

Zou het ook een hamerstuk

Helemaal in het plan vinden en volgend heel graag. Dankjewel. Tot slot, meneer Voortman. Ja, dank u wel. Ik hoor van de wethouder inspanningsverplichting, deelgebruik, fasering en meer overwegingen als het gaat om financieren. Dat is een mooi, echt een mooi contour van een financieringsstrategie. Ja, als je dat nou eens allemaal bij elkaar kunt plaatsen, dan heb je een echte strategie. Dus

Je dat duidelijk zou kunnen maken, dan is het voor wat ons betreft een hamerstuk. Dankjewel.

U moet iets duidelijk maken, begrijp ik.

Of niet nu op dit moment?

Ja, voorzitter. Ik kan het toezicht voor de Raad inderdaad nog wel met een korte toelichting daarop komen. Prima, die noteren we dan. Daarmee eindigt ook de tweede termijn en ik concludeer tot één bespreekpunt voor de komende. Hoor ik wel uw antwoord niet? Nee, een bespreekpunt voor de komende Raadsvergadering tegen zijn aangekondigd amendement en eventueel een motie.

Ik dank de wethouder en de ondersteuning in ieder geval voor de bijdrage.

Vanavond ga ik door naar de hamerstukken. Als eerste agendapunt 6.1 de besluitenlijst van de Commissie Samenleving van 13 oktober en de gecombineerde Commissie van 15 oktober. Daar zijn geen wijzigingsvoorstellen.

Dus. Ik stel voor de besluitenlijsten conform vast te stellen bij dit agendapunt. 6.2 Raadsvoorstel vaststellen zienswijzen GR GGD en Veilig Thuis resterend deel bezuinigingsopgave begroting 2026. Kan dit voorstel als hamerstuk op de...

Van de raadsvergadering van 9 december. Aldus besloten de agendapunt 5.3 dit raadsvoorstel.

Actualiseren van de APV 2026, zelfde vraag. Bij deze de raadsgrieven en bedenkingen, subsidieregeling bemoeizorg instant organisaties.

Verzoek ontvangen voor overheveling van de raadsbrief naar de bespreekpunten, dus de raadsbrief wordt voor kennisgeving aangenomen. En dan komen we tot slot bij het raadsvoorstel vaststellen. Eerste wijziging verordening.

Maatschappelijke ondersteuning 2026. Mag ik die als hamerstuk? Helemaal goed. Dan dank ik u allemaal weer voor de laatste commissievergadering van dit jaar van de Commissie Samenleving.