En oké, het CDA, ga uw gang. Ja, complimenten voor de monitor en het werk. Monitoren biedt een mooi overzicht van hoe het gaat met verschillende indicatoren van duurzaamheidsdoelstellingen voor 2030 en 2050. En we zien dat het voor sommige indicatoren goed gaat en voor andere er nog werk aan de winkel is. En we zien ook dat we bij bepaalde indicatoren als gemeente meer controle hebben om wat te doen en bij anderen minder. En wat het CDA betreft kijken we dus vooral naar die indicatoren waar we wat aan kunnen doen. We zien bijvoorbeeld de hoeveelheid restafval die nog ver boven de norm is, waar het CDA ook in eerdere debatten aandacht voor heeft gevraagd. Wat verder opvalt, is dat er een vrij significante groep woningen met lage energielabels is in de gemeente, wat vrij constant blijft. Hoewel ook wordt genoemd dat cijfers wat betrekkelijk kunnen zijn. Als gemeente faciliteren we wel verduurzaming, maar dit zou grondiger aangepakt kunnen worden. Zorgen dat de verbetering plaatsvindt in juist die laagste categorie energielabel levert juist de grootste besparing op, dus de eerste vraag aan de wethouder is: wat vindt de wethouder hiervan en is dit een onderwerp dat steviger opgepakt zou kunnen worden? Verder meent de CDA-fractie zich te herinneren dat de wethouder bij de behandeling van het Bomenbeleidsplan had toegezegd om de doelstellingen uit het Bomenbeleidsplan mee te nemen in de duurzaamheidsmonitor. Herinneren we dat ons goed of worden deze indicatoren meegenomen in de doorontwikkeling van de duurzaamheidsmonitor? En verder, ook met het oog op de doorontwikkeling, hebben we opgemerkt dat er nog geen duidelijke indicator is voor biodiversiteit. Heeft de wethouder daar al ideeën over om...

De monitor op dat punt? Door te ontwikkelen tot zover. Dank u wel en voor de volledigheid, dat is de heer Stout die spreekt, want u zit met het kaartje van de heer Van Duffelen, maar dat maakt op zichzelf niet zoveel uit.

Voorzitter, dank. Onze fractie heeft met belangstelling kennisgenomen van de duurzaamheidsmonitor. Dank aan het college natuurlijk. Dank aan de collega van ChristenUnie voor het initiatief. Het is een helder groeimodel dat laat zien waar we staan en waar we nog werk te doen hebben. Tijdens de beeldvormende sessie zijn al heel veel feitelijke vragen gesteld en beantwoord en vandaag wil mijn fractie vooral ingaan op wat de monitor betekent voor de koers die wij als gemeente varen en hoe dit aansluit bij de visie van Gemeentebelangen op duurzaamheid, te weten dichtbij, toepasbaar en toekomstgericht. De monitor toont mooie resultaten. De CO2-uitstoot is sinds 2010 sterk gereduceerd, behalve bij een aantal hotspots. Daar hebben we vorige keer de inspreker hier de beste over gehoord. Bij de Spinoaan, het gasverbruik daalt en steeds meer woningen hebben zonnepanelen. Maar er zijn ook duidelijke zorgen, de hoeveelheid restafval blijft te hoog en de waterkwaliteit voldoet eigenlijk nergens aan de Europese norm. En dat vraagt om gerichte actie. Voor Gemeentebelangen is duurzaamheid geen los project, maar een manier van werken en daarom is deze monitor waardevol. Het laat concreet zien waar we als gemeente kunnen versnellen. Ik sta kort even stil bij drie thema's uit de monitor: vergroening en klimaatadaptatie, groendaken die toenemen in onze gemeente, maar de meeste wijken scoren redelijk op hittebestendigheid. En toch blijft die kwaliteit van de leefomgeving achter en is extra vergroening noodzakelijk. Punt twee: circulariteit. Nou, het werd al gezegd, de grootste zorg qua hoeveelheid restafval per inwoner is nog steeds dat we de jaarlijkse doelstelling niet halen. Extra inspanning is onvermijdelijk en niet alleen voor het milieu, maar ook omdat vanaf volgend jaar de CO2-heffing nog extra belast gaat worden. Minder afval betekent dus ook concreet lagere kosten voor de inwoners. Punt drie: energie. Hier boeken wij zichtbaar vooruitgang, maar om onze doelen te halen zijn verder isoleren en slimme opslag, denk aan wijkbatterijen, noodzakelijk. Met die wijkbatterijen kunnen wij lokale energie opslaan en pieken in het net voorkomen en zonnepanelen laten blijven draaien. Het is precies de soort praktische innovatie die Gemeentebelangen wil stimuleren. Een vraag die voortkomt uit het inspreken van mevrouw Van Giessen bij de vorige commissievergadering en dat was het verzoek eigenlijk om aan de monitor in het vervolg toe te voegen welke maatregel tot stand is gekomen en of dit naar aanleiding van een nationale of lokale maatregel was. En tot slot, duurzaamheid doen we wat mijn fractie betreft niet alleen vanuit het gemeentehuis. Inwoners spelen een hoofdrol en van isoleren tot afval scheiden en van vergroenen tot...

Lokale Energie-initiatieven Samen kunnen we het verschil maken.

Dank u, voorzitter. Dank u wel, mevrouw Bos. Dank, voorzitter. D66 is blij met deze eerste rapportage van de monitor duurzaamheid. Ik wil de wethouder en zijn ambtenaren een compliment geven voor het duidelijke overzicht van de voortgang van het duurzaamheidsbeleid. De monitor helpt ons om samen te werken aan een duurzame, toekomstgerichte samenleving. Leidschendam-Voorburg is een gemeente die ook voor de komende generaties een goede plek is om te leven. We hebben meters gemaakt. Inwoners hebben massaal geïsoleerd. Er liggen meer zonnepanelen dan ooit. Het gebruik van de kabelgoot voor het opladen van de eigen auto is een groot succes. De CO2-uitstoot is sinds 2010 bijna gehalveerd en het gasverbruik is gedaald. Er is een fundament gelegd door de wethouder met het groenactieplan en het bomenplan. Dat is precies de beweging die D66 sinds de vorige periode heeft ingezet, maar we willen en kunnen meer. De duurzaamheidsmonitor laat zien dat we er nog niet zijn: de lucht kan schoner, het afval moet beter worden gescheiden en de waterkwaliteit blijft achter. Water houdt niet op bij de gemeentegrenzen. De oplossing vraagt om regionale samenwerking. Super dat op initiatief van wethouder Belt en Veller dat we samen met de gemeente, waterschappen in de Haagse regio en provincies Zuid-Holland gaan praten over te veel en te weinig water in de Haagse regio en over regionale groen-blauwe netwerken. Voorzitter, wat D66 betreft is de versnelling geen luxe, maar noodzaak en een kans. We hebben een stevig duurzaamheidsprogramma en een reserve die daarvoor is bedoeld. Laten we die meer inzetten om de opgave sterker te lijf te gaan. Wethouder Belt zegde toe bij de begrotingsbehandeling begin november met een plan te komen over hoe hij op een aantal onderdelen gaat versnellen. Vraag aan de wethouder: kan hij de raad al meer over zijn plannen vertellen? Ook heeft de wethouder op initiatief van D66 onderzocht hoe de centrale groenzone van Kobelekade tot Schakenbos en de verbindingsas Loo-zone versterkt kunnen worden voor mens en dier door het aanhechten en versterken van ecologische en recreatieve verbindingen. Als de verkenning is gedaan, laten we dan doorpakken met de uitvoering. Wethouder, kan dit worden opgepakt op korte termijn?

En zo ja, wat is daarvoor nodig? Dank u, voorzitter.

Goede financiële dekking kan worden voortgezet

Ik mag altijd ik. Ik dacht, we krijgen nog iets, maar dank voorzitter en allereerst dank voor de inbreng vanuit de verschillende raadscommissieleden. Dank voor de complimenten en de opmerkingen. En nou ja, ik deel het dat het inderdaad jammer is dat de heer Wilders als initiatiefnemer van uw initiatiefwet afwezig is vanavond. Even kijken, ik heb ik. Ik loop de fracties af. Allereerst de woorden van de heer Stout van het CDA. U stelde een vraag over de focus inderdaad op of of zetten we nou in op die lage label huizen? Ja, dat doen we daar maken we dus verschil in, dus we hebben gezegd, we willen toewerken naar die landelijke verplichtingen ook dat we zoveel mogelijk alles op lage labels hebben. Hoe werken we daar naartoe? Nou, dat is allereerst door de wijkaanpak van gas los. Die is daar onder andere op gebaseerd. Ook hè? Dus op de wijken waar die lage labels zitten daar zoals de Amstel in of de Heuvel en de Amstelwijk, daar zijn we ook als eerste gestart. Daarnaast krijgen we vanuit de rijk krijgen we ook de specifieke Nip-gelden en die zijn juist bedoeld voor huizen waar mensen met een wat lager inkomen zitten in combinatie of dus ook in een huis met een laag label. Dus die zetten we daar specifiek op in en daarbij werken we ook samen juist met de corporaties ook. Dus dat is ook een derde component of derde voorbeeld. We werken samen met de corporaties om die panden snel naar die labels te verbeteren en ook daar hebben we de afgelopen jaren dus eigenlijk sinds de crisis met de energieprijzen hebben we ook daar de wat meer hands-on adviseurs opgezet. Dus naast dat die panden moeten aangepakt worden, zit er ook een deel op kleinere dingen en op gebruik. Dus we maken inderdaad verschil en zetten daar meer capaciteit en geld op in om die laag labels weg te werken. Dan heeft u ook een opmerking gemaakt die inderdaad uw fractievoorzitter eerder heeft verzocht en waar ik een toezegging op gedaan heeft, is dat wij in de volgende monitor inderdaad die groen gegevens ook op gaan geven. Deze monitor hebben we u in juni opgestuurd. Het boombeleidsplan en het gesprek daarover was later, maar we gaan inderdaad die indicatoren voor biodiversiteit, het aantal bomen en ook landelijke begrippen zoals basiskwaliteit natuur willen we de komende jaren gaan opnemen. Dan ga ik naar mevrouw Duijvestijn vanuit Gemeentebelangen. Juist stipt inderdaad een aantal mooie dingen aan extra vergroening zeer noodzakelijk circulariteit hebben we inderdaad afgelopen voorjaar voor de zomer uitgebreid over afval met elkaar gesproken. En daar hebben we ook een pakket vanuit het college natuurlijk besproken, dus die maatregelen die worden op dit moment uitgevoerd. We gaan met heel veel basisscholen starten dat zij ook afval gescheiden nu kunnen aanleveren met de GFT-inzameling gaan we ook verder. Dus daar lopen een aantal acties. Ook op energievlak. En u vroeg specifiek, kunnen we nou ook maatregelen? Kunnen we wat meer toevoegen? Hoe die nationale regelgeving er nou in te verweven is ook op aandragen van mevrouw van Giessen van Duurzaam Leidschendam-Voorburg en die gaan we inderdaad ook in die volgende monitor proberen we dat er ook steviger in te krijgen. Dan ja dank voor de complimenten ook vanuit D66 van mevrouw Bos. U vroeg specifiek naar het versnellingspakket waar uw raad bij de begrotingsbehandeling voor heeft gevraagd dat versnellingspakket is in het dat dus die vraag is gesteld in november. Daar heb ik van gezegd, nou die pakken we als college op. Daar is keihard aan gewerkt door onze organisatie. En ik verwacht dat wij volgende week daar in het college een besluit over kunnen nemen. En dan een raadsbesluit nog aan u kunnen voorleggen, en dat zou betekenen dat dat nog in de raadscommissie ronde van februari op uw agenda kan belanden. En dan ook in maart kunt u daar een besluit over nemen. Daar zitten. Ik zal een klein tipje van de sluier geven. Daar zitten maatregelen in om ons maatschappelijk vastgoed te verbeteren. Ook aansluitend op uw motie die u ook bij de begroting heeft aangenomen om wijkgebouwen versneld aan te pakken, dus met die maatregel zullen we komen. We zullen ook met een aantal panden specifiek in de Heuvel en Amstelwijk komen, ook omdat we daar recent hebben gezien dat daar ook de inwoners zeiden van, nou ja, onze panden gaan van het gas af. Het is belangrijk dat ook die gemeentelijke panden daar in de versnelling gaan. Nou ja, daar zullen we ook met maatregelen komen. En verder zetten we ook in bijvoorbeeld op een aantal maatregelen bij sportcomplexen en vergroening juist in die versteende wijken waar die klimaatadaptatie het ergste effect zal gaan of die klimaatverandering in het ergste effect zal gaan hebben. Wat we daardoor tegen willen gaan en dat is een aantal voorbeelden. Daar komt ook nog een verder voorstel in. Ook op basis van de eerdere motie die in uw raad is aangenomen op die low zone. Daar pakken we op door. Daar is al op gestudeerd, maar dat groene raamwerk willen we ook versnellen om dat aan te pakken. Dus dat komt nou ja, naar verwachting dan volgende week uw kant op en ik hoop dat u dat dan ook kunt bespreken nog in deze raad. Dan naar mevrouw Seriese vanuit GroenLinks en Partij van de Arbeid. U vroeg specifiek ook naar de indicatoren de groene indicatoren heb ik net een antwoord op gegeven dat we die ook gaan opnemen. Verder verwijs ik ook dat wij natuurlijk een heel uitgebreide wijkatlas als gemeente Leidschendam-Voorburg hebben. Volgens mij komt die ook binnenkort naar u toe. De update van dit jaar en daar staan natuurlijk heel veel andere gegevens ook in over onze gemeente en met name ook de connectie naar leefbaarheid. Dan kunnen we ook kijken of we inderdaad ons in de volgende monitor kunnen kijken of we ons meer kunnen afzetten tegen andere gemeenten. Op sommige vlakken kunnen we dat al redelijk goed, bijvoorbeeld door luchtkwaliteit hebben we die gegevens vanuit de GGD op water is het waterschap Delfland op dit moment voor iedere gemeente de staat van ons specifieke water in die gemeente aan het opstellen die van ons zal daar ook in februari maart verschijnen, dus dan kunnen we die afzetten ook tegen die andere gemeenten. En, wij gaan kijken of dat ook op energy nog beter te doen is? Daar staat wel. Daar is ook al wel een website beschikbaar. Dat is waar staat je gemeente. Er zitten ook al heel veel gegevens over die energietransitie in. Dan stipt u aan ja komen die subsidies bijvoorbeeld voor groene daken hè, komen die nou, die worden die komen op een bepaalde plek terecht en zijn dat nou de plekken waar we eigenlijk de grootste klimaatproblematiek zien? Ja, dat hebben we natuurlijk niet altijd zelf in de hand, want we maken daar op dit moment geen onderscheid in wat wel zo is natuurlijk dat wij als gemeente. Dus los van wat de inwoners doen zelf wel ook daar verschil in maken dus in de maatregelen die we nemen vanuit het groen actieplan hebben we de plekken. Die op dit moment het meest versteend zijn. Die hebben we geprioriteerd om die als eerste aan te pakken. Dus daar zit ook weer een specifieke aanpak.

Dat was hem, voorzitter. Dank u. Ik kijk even rond. Een ieder vindt...

Ik kijk. Nog geen vraag die nog niet beantwoord is, hè? Vallen duidelijk. Ja ja. Iemand anders, nee, meneer Stout. Ja, ik had nog een vraag over biodiversiteit of daar nog iets over doorontwikkeld kan worden, want nu gaat het dan vooral over die groene daken en hittestress, maar niet over bijvoorbeeld de verscheidenheid aan planten en dieren of waar die biodiversiteit.

Dus of

Gedachten bij had om dat door te ontwikkelen methode. Ja, dat heb ik zeker. Kijk, met het groenactieplan hebben wij ook het begrip biodiversiteit al veel meer neergezet. We hebben onder andere de 10 indicatorsoorten van Leidschendam-Voorburg geïntroduceerd. Dus dat zijn, als het met die soorten, en dat zijn eigenlijk redelijk normale soorten hè? Er zit een huismus en een egel bij. Als het met die soorten goed gaat, is dat een indicator dat het met heel veel habitats en heel veel andere soorten ook goed gaat. Dus dat houden we bij. Dat zijn ook soorten die indicatorsoorten zijn van de provincie. We hebben sinds de start van het programma duurzaamheid ook een stadsecoloog aangesteld. Daarmee zijn er al heel veel veranderingen in bijvoorbeeld het beheer en onderhoud van onze eigen groene ingezet. En ook de motie die eerder is ingediend over steuntje in de rug voor onze dieren heeft daar ook aan bijgedragen. Ik vertelde net al weer even dat landelijk het begrip basiskwaliteit natuur intrede heeft gedaan. Daar hebben wij connecties ook mee met Naturalis, omdat voor onze gemeente verder in beeld te gaan brengen hoe wij er dan voor staan, hoe wij scoren op dat vlak. Dus ik hoop dat daar. Daar zit een ontwikkeling in die we de komende jaren nog veel meer gaat opleveren.

En waar we dan de verbetering

Zoeken. Dat gezegd hebbende wilde ik dat? Ja, sorry, mag ik even een aanvullende vraag stellen aan de wethouder?

Of bedoelt u termijn in twee? Uiteraard mag ik dan nog een vraag stellen in het tweede termijn. Maar ik kijk even rond, dus tweede. Ik wilde inderdaad de tweede termijn overgaan. En als je dan ook wil aangeven wat je met deze raadsbrief wil doen, of althans of je de raadsbrief een kennisgeving aanneemt, dan wel of je nog van plan bent om iets anders te doen dan alleen maar van kennisgeving aannemen. En dan hoor ik het graag, maar omdat en omdat u aandringt dat...

Zal ik eventjes bij u beginnen in dit geval? Ja, we nemen de raadsbrief ter kennisgeving aan en de aanvullende vraag was: de wethouder gaf aan dat Waterschap Delfland in kaart aan het brengen is, de waterkwaliteit van de gemeenten die eronder vallen. Ook die.

Af, hoe zit dat met het Rijnlandse deel van onze gemeente? Het heeft genoteerd en meegenomen.

Ik ga even naar GroenLinks. Sorry, naar GroenLinks. Ja, dank u wel, voorzitter. Dank aan de wethouder voor de beantwoording. Ik vertrouw erop dat we hiermee een steeds mooiere monitor krijgen met alle verbeteropties.

Die er nog zijn en wat ons betreft kunnen we de raadsbrief.

Ook voor kennisgeving aannemen.

Kennisgeving dank u wel CDA.

Voor de beantwoording en

De vorige fractie. Dank u wel VVD.

Dank u wel. GBLV, met dank voor de beantwoording ter kennisgeving. Dank u wel. Mevrouw Bos, tot slot, ja, met dank voor

Voor de verkiezingen heeft gedaan. Dus we zien er naar uit, althans, de agenda Commissie ziet er naar uit en dan zullen we vaststellen of dat er het geval zal zijn. Ja, en die toezeggingen had ik al bij de begroting gedaan. Dus die is niet nieuw. Ja, nog één vraag inderdaad over waterkwaliteit of inderdaad de water. We zitten inderdaad in twee waterschappen. Daar staat een regelmatig overleg bij zowel ambtelijk als bestuurlijk die ik met beide waterschappen heb. Vanuit Delfland is het initiatief gekomen om specifiek voor de gemeente dat in beeld te brengen en voor ons liften Rijnland daarop mee. Dus we krijgen wel degelijk voor onze hele gemeente in beeld wat de staat van ons water dan is en ook waar precies de knelpunten op zitten. Dus zijn dat bijvoorbeeld riooloverstorten, zijn dat emissies vanuit de landbouw of zit dat meer in de waterecologie? Dus daar hopen we meer informatie over te krijgen. Nou ja, leuk is te zeggen dat we daar natuurlijk wel hard aan werken. Morgen open ik samen met wethouder Bianca Bremer bij ons project Fleetvoorde al.

We al op voort ook. Dank u, dank u voor dit antwoord en uiteraard stel ik aan vast dat de brief voor kennisgeving wordt aangenomen. Dan is dat ook direct het einde van.

Dit agendapunt en dan ga ik over naar het volgende agendapunt en dat zijn de hamerstukken. En dan op de hamerstukkenlijst staat alleen de besluitlijst van de Commissie van de Omgeving. Daar zijn geen op- of aanmerkingen over gekomen, dus die kunnen als dusdanig.

Besluiten, tenzij er alsnog een inbreng is. Nee, dan neem ik aan.

Dank u wel. Dan sluit ik deze commissievergadering en dan heet ik u ook weer van harte welkom morgen voor de.